Connect with us

Urbanizëm

Prishtina e shëmtuar dhe depresive? Pasi fola me arkitektë, më ndryshoi mendimi

Published

on

Përgjatë historisë, arkitektura ka shërbyer si përfaqësim social, që reflekton vlera, suksese dhe rënie eventuale qytetërimesh madje.

Është e pamundur të evitosh frustrimin kur viziton qytete të ndryshme evropiane dhe e kupton se stresi dhe ankthi juaj në doza të larta ndikohet edhe nga vizualiteti urbanistik depresiv me të cilin trajtoheni në vendlindje.

I pyeta tre arkitektë të ndryshëm nëse do të ishte konstatim i pranueshëm t’i quaja “të shëmtuara” ndërtimet në Prishtinë, shkruan Nacionale.com

Të tre më thanë se një konstatim i tillë ishte gabim, për zhgënjimin tim, pasi kisha filluar të krijoja një bindje të tillë nga soditjet e vëmendshme që u bëja ndërtesave në Prishtinë tash e disa javë.

“Të shëmtuara jo, por pa plan të mirëfilltë arkitektonik ose urban”, më tha arkitekti Meriton Rukolli.

Në një bisedë tjetër, arkitektja Flaka Përgjegjaj veçoi disa objekte të Prishtinës si ndërtime dinjitoze arkitektonike, duke nënvizuar arsyet pse dikujt si mua mund t’i duket i shëmtuar qyteti i rrethuar me plot katunde.

“Objektet e vjetra janë shumë të bukura”, thotë ajo. “Shembull Instituti Albanologjik, Pallati i Rinisë, etj.”

“Ndërtimet e reja janë të papërshtatshme në lokacion dhe shumica të shëmtuara, e tash ky kombinim po e bën qytetin më të shëmtuar”.

Përgjegjaj po më tregonte se si përgjegjësit e ndërtimeve nuk u kushtojnë fare rëndësi aspekteve tjera, përveç ndërtimeve vetanake, andaj kemi edhe barnatore ngjitur me një mishtore të cilën e ndan një mur me një lokal “Gjithçka 1 euro”.

Prishtina, në krahasim me shumicën e kryeqyteteve tjera të Kontinetit të Vjetër, duket më shumë si një qytet i ndërtuar prej zori dhe sa për të futur dikush kokën nën ndonjë çati. Kujt i plas për estetikë e stil, me rëndësi “shpija mbi kulm”. Me një anë arsyet pse mund të ketë ndodhur kjo – kësaj radhe po flasim vetëm për arkitekturën, pa përfshirë elemente tjera socio/politike.

Derisa koncepti i strehimores është gjë e thjesht, stili i ndërtesave urbane reflekton në klimën dhe disponimin gjeneral në një shoqëri. Lokacioni dhe lloji i materialeve të ndërtimit që ishin të disponueshme në atë kohë janë ca detaje të tjera mbi të cilat mund të flasin më shumë profesionistët.

E kur jemi te profesionistët, unë kontaktova me arkitektin kosovar, Ideal Vejsa për të mësuar më shumë rreth stilit arkitekturor në Kosovë.

“Kopja e arkitekturës kliaske nuk përdoret kurrkund përveç në Kosovë, Maqedoni të Veriut dhe Kazakistan”, thotë ai.

E nëse është kopje e aritekturës klasike – e cila Vejsa thotë se “ka gjetë përdorim (nga qytetërime të ndryshme) me tregu sa të mëdhenj jemi, sa dimë dhe sa glamur kemi” – atëherë duhet të jetë kopja më e keqe që mund të ketë qenë e disponueshme. Nëse ekziston një që përfaqëson të kundërtën e glamurit, atëherë duhet të jenë ndërtimet në Prishtinë, dhe jo vetëm. Shpesh po i referohem vetëm kryeqytetit, pasi, duke qenë i tillë (kryeqytet), logjikshëm dhe arsyeshëm përfaqëson zonën më të zhvilluar urbane të një vendi. Gjërat shkojnë duke u bërë më keq në qytete si, ta zëmë, Ferizaj, Mitrovicë e Gjilan.

Ditët e nxehta në Prishtinë janë gjysma e të keqes, horrori i vërtetë përjetohet në ditë skllote. Kur bie shi, ose borë me shi. Në ditë të tilla, gjëja më e mençur që mund të bëjmë është të mbyllimi brenda dhe të lëshojmë roletat, përndryshe pamjet me të cilat do të shërbeheni në qytet janë të niveleve gati çernobileske.

Ndërtesa të stilit jugosllav nëpër pjesë të ndryshme të qytetit, të përcjellura aty-këtu me ndonjë ndërtim streheje paksa më modern, janë kontraste të hasshme kudo e të pranueshme tashmë.

Ato pak ndërtime paksa më moderne ndoshta mund të jenë konstruksione banesore apo qendra tregtare. Përndryshe, do ta gjeje veten në hall të madh si turist në kërkim të diçkaje interesante për t’i ‘kullotur’ sytë, përveç ndoshta disave, përfshirë Biblotekën Kombëtare, për të cilën ka mendime mikse në mesin e turistëve – disa e vlerësojnë për veçantinë, disa e konsiderojnë madje “ndërtesa më e shëmtuar në botë”, si këta Youtuberët më poshtë.

Sidoqoftë, kur e pyeta arkitekt Fejzën nëse Prishtina mund të quhet qytet i shëmtuar arkitekturalisht, tha “jo, mundesh me qujtë përzierje stilesh”.

Vejsa, tutje tregoi se Prishtina karakterizohet me gërshetim stilesh sa i përket arkitekturës.

“I ke të gjitha [stilet, në Prishtinë]. E ki kohën e brutalizmit (arkitektura moderne). E ki një pjesë kic që është ndërtuar kohëve të fundit… dhe arkitekturë të mirëfilltë bashkëkohore”, thotë ai.

Një mori studimesh kanë konkluduar se mjediset mirë të dizajnuara – shtëpi, shkolla, institucione, spitale, kafene (këtu ne qëndrojmë paksa më mirë), ose hapësira publike – kanë impakt masiv në lumturinë, shëndetin dhe mirqëenien tonë.

Andaj, janë benefite të cilat thjesht ne nuk e kemi luksin t’ia ndalojmë ose mohojmë vetes. Dizajnet e mira arkitekturale nuk kanë të bëjnë vetëm me estetikën, por gjithashtu ndërlidhen direkt edhe me kualitetin e jetës.

Tash imagjinoni një vend ku papunësia, nepotizmi, varfëria, mungesa e lëvizjes së lirë janë prej temave kryesore sociale. Tash këtë vend imagjinoni me ndërtesa e rrugë të shëmtuara. Mos imagjinoni më, hapni sytë dhe e gjeni veten në një të tillë. Fjalia e fundit për ju lexues nga Kosova. Ju të tjerët jashtë, shijojeni sa të mundeni dhe mos i merrni si të mirëqena benefitet vizuale që ju sjellin vendet potencialisht të zhvilluara evropiane nga të cilat mund të vini.

Oh Zot, do të isha njeriu më i lumtur më botë po t’ia dilja të jetoja përtej të 70-ave në Prishtinë.

Fotografi i Nacionales, Visar Kadrolli ka krijuar një set fotografik nga ndërtesa të ndryshme në Prishtinë, të cilat arkitekti Rukolli i ka komentuar si më poshtë./Media Ndërtimi

Urbanizëm

Prania e blegtorisë në vendbanimet urbane

Published

on

Meqenëse popullsia vazhdon të migrojë nga zonat rurale në ato urbane, hapësira është më e lartë.

Shumë vendbanime po bëhen gjithnjë e më të mbipopulluara – me strehim të përshtatshëm dhe të përballueshëm me furnizim të pamjaftueshëm dhe sisteme transporti që luftojnë për t’u shërbyer banorëve të tyre përkatës.

Por sa më shumë që biseda për urbanizimin ka të bëjë me njerëzit, ndonjëherë ka të bëjë edhe me kafshët që vijnë me ata njerëz – bagëtitë urbane që luajnë një rol kyç në sigurimin e ushqimit në nivel individual, përveçse bëhen një rrugë për tregtinë e përbashkët.

Prania e blegtorisë në vendbanimet urbane është larg nga një zhvillim i ri.

Në kontekstin bashkëkohor, teksa toka në qytete transformohet me shpejtësi për t’i hapur rrugë popullsive migruese, toka shtëpiake përzihet në atë bujqësore, që nga ana tjetër përzihet në tokë për bagëtinë.

Sa më shumë që bagëtia urbane ushtron presion mbi hapësirën e disponueshme në një vendbanim urban, ka edhe një efekt të dëmshëm në ekosistemin urban të menjëhershëm si rezultat i detyrimit për të siguruar ushqim për bagëtinë.

Ushqimi i papërpunuar – një lloj ushqimi i pasur me fibra – shpesh merret nga zonat rurale dhe të afërta peri-urbane duke prerë barëra dhe shkurre të egra. Megjithatë, shpesh, ushqimi për bagëtinë urbane merret nga mbetjet e bimëve dhe mbeturinat shtëpiake.

Vendbanimet informale në qytet janë shtëpia e fermerëve të kafshëve qumështore në shkallë të vogël dhe të madhe, duke mbështetur një sistem tregtie që sheh konsumatorët individualë që blejnë qumësht nga fermerët e vegjël dhe përpunuesit, hotelet dhe shitësit shitës që blejnë qumësht nga të mesëm dhe të mëdhenj. -fermerët e shkallës./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Urbanizëm

A ka skaduar dekada e Planit Zhvillimor Urban të Prishtinës?

Published

on

Plani Zhvillimor Urban i Prishtinës është hartuar duke u bazuar në vendimin e nxjerrë nga K.K. e Prishtinës me datë 24.06.2012. Për hartimin e këtij plani, Kuvendi Komunal i Prishtinës ka angazhuar konsorciumin e përbërë nga “HIDROING-DK” nga Prishtina, “Urbanistica” dhe “Ekonerg” nga Kroacia.

Qëllimi i hartimit të PZHU së është diagnostikimi dhe planifikimi apo projeksioni për të ardhmen e qytetit të Prishtinës me të dhënat e disponueshme.

Qyteti i Prishtinës duhet të ketë një planifikim zhvillimor urban modern dhe efikas, duke u bazuar në normat dhe standardet evropiane dhe të cilat përfshihen në një Plan Zhvillimor Urban, shkruante në këtë dokument të rëndësishëm për zhvillimin Urban të Prishtinës, i cili ka skaduar e që ishte i paraparë të ishte për dhjetë vjet.

Përmbajtja e PZHU të Prishtinës 2012-2022, bazohet në “Ligjin për Planifikim Hapësinor nr.2003/14 dhe Udhëzimin Administrativ mbi elementet themelore të Planit Zhvillimor Urban dhe është i ndarë në 5 faza të planifikimit: Profili i zhvillimit hapësinor dhe analiza e gjendjes; Vizioni, parimet dhe caqet; Korniza e zhvillimit hapësinor urban; Struktura dhe lokacioni hapësinor për zhvillimin dhe organizimin e ardhshëm; Dispozitat dhe masat për zbatim.

Asambleja Komunale e Prishtinës, në gushtin e vitit 2021 i ka thënë ‘jo’ Planit Zhvillimor Komunal (PZHK), që të kalojë në shqyrtim publik.23 asamblistë votuan kundër PZHK-së, 6 pro dhe 3 abstenuan.PZHK-ja është një dokument që hartohet nga Komuna, në bashkëpunim me qytetarët dhe përcakton zhvillimin urban dhe rural të qytetit, për 8 vitet e ardhshme.

Komuna e Prishtinës kishte futur në rend të ditës votimin që ky dokument kaq i rëndësishëm për Prishtinës, që të kalojë tutje në shqyrtim publik. Organizata ‘Qytetarët Aktivë’ e cilësuan si fitore që ju takon qytetarëve të Prishtinës, sipas tyre, falë angazhimit të tyre që rreth 10 muaj, pasi kjo organizatë konsideron se ka pasur shkelje të rënda ligjore gjatë hartimit të PZHK-së, nga ana e komunës.

“Sot kemi dorëzuar tek asamblistët e Prishtinës dhe MMPHI po ashtu Raportin e 3të për shqyrtim lidhur me dokumentin Vlerësimi Strategjik Mjedisor Prishtina 2029, si dhe shkeljet ligjore gjatë procesit. Kjo kauzë do të vazhdon deri në klarifikimin e rishiqimit të planifikimeve komunale në përputhshmëri të planit hapësinor të Kosovës, zbatimit dhe monitorimit të saj, ligjeve dhe udhëzimeve për planifikim”, thuhet në reagimin e kësaj organizate.(K.B)/Media Ndërtimi.

Continue Reading

Urbanizëm

Si ndihmoi Urbanizmi Taktik të pushtonte rrugët e qytetit më të populluar në Amerikë

Published

on

Covid ka qenë veçanërisht i vështirë për qytetet: rrethet e biznesit në qendër të qytetit janë ende në vështirësi për shkak të zhvendosjes në punë në distancë; disa qytete kanë parë rënie të popullsisë; dhe krimi është rritur pothuajse kudo.

Për më tepër, pandemia shtyu më shumë njerëz në makina, duke penguar lëvizjen e sigurt të rrugëve. Pas vitesh progresi, qytete si New York City panë rritje të mëdha të vdekjeve të këmbësorëve.

Ky është një problem mbarëkombëtar – me një përjashtim të dukshëm: Jersey City, si qyteti i dytë më i populluar në shtetin amerikan të Nju Xhersit, njoftoi kohët e fundit se askush nuk vdiq në rrugët e tij të qytetit në vitin 2022, duke përmbushur planin e tij Vision Zero për qytetin.

Ky moment historik ishte rezultat i viteve të punës nga qyteti dhe bashkëpunëtori i tij, Street Plans, një firmë planifikimi e themeluar nga Mike Lydon dhe Anthony Garcia. Lydon, një alum i DPZ dhe bashkëautor i librit 2015 Tactical Urbanism (aktualisht duke u përditësuar),

filloi të punojë me Jersey City në një sërë iniciativash gjashtë vjet më parë. Unë fola me Lydon javën e kaluar dhe e pyeta, konkretisht, si e bëri qyteti dhe ai./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Trending