Connect with us

Arkitekturë

Kronikë për “C0NTAINP0RARY” e Vezgishit për Bienalen e Venedikut 2020

Published

on

Edhepse tashmë gjithçka është ndërprerë në spektrin e organizimeve kulturore, sportive dhe gjithçka që mbledh njerëz përreth, e aq më shumë në Itali, pas shfaqjes së koronavirusit COVID-19, kjo nuk po e ndalon punën për përgatitje nga ekipi i Kosovës për Bienalen e Venedikut 2020, që u shtye nga muaji Maj për në Gusht.

Maksut Vezgishi është arkitekti që ka barrën e përfaqësimit të Kosovës këtë vit në këtë bienale, tregoi për Ndërtimi.info, se si po shkojnë punët dhe gjithçka rreth Pavilionit të Kosovës 2020.

“Nga java e parë e janarit jam në Prishtinë, në kontakt dhe takime të vazhdueshme me komisionerën, bashkëpunëtorët e ngushtë, autorët që do të jenë pjesë e librit/katalogut të bienales 2020. Pjesë e ekipit të Kosovës janë: Vildane Maliqi, Argjirë Krasniqi, Feray Dervis dhe Recep Kerkezi. Është java e katërt, si gjithë njerëzit në gjithë botën, edhe unë jam i izoluar nga ‘Covid-10’. Këto ditë, si ekip po e vazhdojmë punën ‘online’ dhe jemi në pritje e në kontakt si po zhvillohen ngjarjet që ngjajnë njësoj për gjithë botën”.

Gjithçka kishte qenë gati për konferencën që do të mbahej në Itali, ku bashkë me Vezgishin do të ishte edhe Jehona Shyti, koordinatore e Kosovës. Bashkë do të parashtronin konceptin e Pavilionit të Kosovës krahas temës boshte “How will we live together?” (shq. “Si do të jetojmë së bashkëu?”), e vendosur nga arkitekti Hashim Sarkis. Por, gjendja me koronavirus në Itali bëri që ajo konferencë të mbahej online.

“…Paolo Barrata (v.j. Presidenti i Bienales së Venedikut) foli shkurt nga Venediku, Hashim Sarkis foli nga studioja e tij ne Massachusetts. Fjalimet ishin modeste dhe të shkurtëra. Në ndërkohë situata në Lombardi u bë kritike, shtyerja ishte evidente. Me këtë ritëm të zhvillimit të ngjarjeve personalisht mendoj se gjasat e realizimit në muajin gusht janë të zbehta. Biennalja mund të merr kahje të shkuarjes drejt vitit 2021…! Ndoshta në ‘formë’ të tjetërsuar”, thotë Vezgishi.

Përshkrimi i idesë “C0NTAINP0RARY”

Vet autori Maksut Vezgishi është tip që punon në “idenë e parë”. Si rrjedhojë përshkrimi më poshtë është ai origjinal i autorit, duke mos dashur si redaksi t’ia humbin fare “idenë e parë” të përshkrimit të idesë.

C0NTAINP0RARY

“Njëri qëllim është që të ju njohtojmë me qasjen që e kemi që nga fillimi për obligimin dhe detyrën që na është dhënë nga Ministria e Kulturës. Qëllimi tjetër, në përgjithësi të njohtojmë se ne si ekip ‘KosovaPavilion2020’ kemi paraqit në kohë projektin ‘C0NTAINP0RARY’ te organizatorët. Vazhdojmë me fazat tjera përmbrenda konceptit kuratorial dhe punës organizative me komisioneren, për detyrimet eventuale që na presin. Agjenda mbetet e hapur,

Unë i takoj gjeneratës së parë të arkitektëve të Kosovës në Prishtinë. Jam marrë njëkohesisht me disciplina tjera të artit që nuk e përjashtojnë arkitekturën, por e ndërhyjne në përditshmëri. Gjithnjë më ka interesuar ‘urbanja e thellë’, qytetet si Berlini për ilustrim… Kur më njohtuan se do të jem drejtues/kurator i Pavilionit të Kosovës, për temën boshte isha në dijeni. Vehten e pashë në detyrim. Qasja duhej të ishte domosdo MJEDISI/TOKA. Nuk kam njohuni të shumtë për këtë problematikë dhe lamitë që e kërkojnë shkenctarisht. Problematikat në urbanizimin sot, zonat urbane, dizajnin urban, qytetin global, klimatologjinë, ndotjen, etj… Fillova të lexoj, të informohem nga ‘bibliotekat e hapura’ që i kemi përdorë sot me teknologjinë.

Zakonisht punoj në ‘idenë e parë’, e kisha! ‘Kontenjeri Komunal’ që e kisha kaherë n’mendje si ‘Objekt Arti’. Një ditë e pashë prapa një institucioni në qytetin e Prishtinës, ishte pika. E kisha përpara objektin e përditshëm që e kërkoja për t’a shpreh/përshkru kohën SOT. Këtu, apo Atje diku… Peisazhet e ngarkuara, lumenjtë sintetik, fabrikat pa filtra, shtëpijat, fabrika, punëtorët fëmijë, spitalet 48 orëshe…

‘Kontenjeri Komunal’ ka formë të përkryer gjeometrike dhe funksionale. Është i hapur edhe i mbuluar. Shërben për pranimin/largimin e ‘përmbajtjeve’ të ndryshme. Atë që kemi e hedhim, atë që e hedhim na pershkruan…! Pra, ‘Contain’ domosdo jemi vet NE. Në Bienale do të kemi mundësi ta formësojmë në tërësi si instalacion.

Pse ‘CONTAINPORARY’!?, Contain-er/përmbajtje dhe Contemporary/bashkëkohore! Jo rastësisht ‘kapet’ si ‘Contemporary’. 

Objekti i përditshëm, objekti banal që e kam përzgjedh, mënyra se si do ta instalojmë, janë përgjigje për ‘MomentuM’. Jam i hutuar me Coronen (v.j. koronavirusin) dhe mendoj se do të zgjasë, por jam i ‘ngazëllyer’ që ne si ‘Pavilion i Kosovës’ me ndjesi e kishim përshkruar ‘murtajën XXI’ në ardhje. Po u realizua Venediku2020, të gjithë NE: autorë, vizitorë, organizatorë do të ‘pasqyrojmë’ përpara natyrës që kemi, që e kemi kriju si zgjidhje deri më sot. “Post-Corona” do të jetë ‘RIRENDIMI ME NATYRËN’”.

Maksut Vezgishi për të treguar se është i lidhur fort me kulturën, në fund të kontaktit me Ndërtimi.info dha edhe disa sugjerime për literaturën që mund ta lexoni gjatë këtyre ditëve në izolim.

“Në ndërkohë, ka literaturë të bukur që mund të na shoqërojë dhe e ngreh vëmendjen këto ditë të izolimit… Ndoshta ‘1984’ dhe ‘Ferma e Kafshëve’ e Orwell me visionin e errët mbi botën. Orson Welles, me eksperimentin e tij radiofonik në vitin 1938, kur të gjithë besuan se vërtetë ‘jashtëtoksorët’ invaduan mjedisin tonë. Kubrick me ‘Odissey 2001’. Lars von Trier me ‘Europa’, ‘Melancholia’, dhe natyrisht për mua ‘Nostalghia’ me Andrei Tarkovsin me jetën dhe gjitha veprat e tij”, përfundoi arkitekti Vezgishi.

Kush është Maksut Vezgishi?

Maksut Vezgishi ka përfunduar studimet e Arkitekturës në Universitetin e Prishtinës dhe ka punuar si asistent në këtë fakultet nga viti 1993-1996. Ka punuar si redaktor artistik në shumë revista si “Zëri”, “MM”, Thema”, “Sheshi” dhe në shtëpinë botuese “Dukagjini”, galerinë “Dodona” dhe në Fondacionin për Shoqëri të Hapur (KFOS). Në vitin 1990, Vezgishi udhëhoqi “Skenën Alternative” në Teatrin e Prizrenit.

Ai gjithashtu në fushën e skenografisë ka bashkëpunuar me teatro të shumta, në Prizren, Prishtinë, Sisak, Lubjanë, Shkup, Bruksel dhe Elbasan.

Interesimi i Vezgishit për arkitekturë dhe arte vizuale është ‘eksperimenti/modernizmi’ duke kërkuar të kthejë vëmendjen tek “Arti Aktual Shqiptar”. Ka realizuar një mori ekspozitash duke filluar nga viti 1982 deri në ditët e sotit, duke numëruar afër 40 sish. Vezgishi është autor në disa diciplina të artit bashkëkohor, zatën ka fituar edhe shumë çmime e finalist në shumë ekspozita, konkurse dhe festivale. Maksut Vezgishi që nga viti 1998 – ’99 jeton dhe punon në Bruksel./ndertimi.info/

Arkitekturë

Formimi i përvojave të thella përmes arkitekturës dhe artit

Published

on

Hapësirat zhytëse janë mjedise shumë ndijore të destinuara për të krijuar përvoja ndikuese të krijuara përmes arkitekturës, dritës, imazheve, zërit dhe ndonjëherë edhe aromës së kuruar qëllimisht. Të “zhytesh” veten do të thotë të jesh tërësisht i mbështjellë në një botë të formuar vetëm nga të dhëna të menjëhershme shqisore. Përdorimi i mjeteve dixhitale për të krijuar këto mjedise për të shfaqur artin, për të krijuar ekspozita bindëse dhe për të shfaqur ngjarje të performancës është bërë gjithnjë e më popullor.

Përvojat evokuese si këto mund të ofrojnë një lehtësim nga përmbytja e përmbajtjes dixhitale të personalizuar dhe të nxisin takime të përbashkëta, të bazuara. Dizajni i tyre mund të ekzistojë në kryqëzimin e arkitekturës, dizajnit grafik, artit pamor, dizajnit të ndriçimit, muzikës dhe performancës. Ata nënvizojnë fuqinë e bashkëpunimit ndërdisiplinor për të krijuar momente të paharrueshme. Pra, çfarë roli luan arkitektura në formësimin e këtyre?

Përdorimi i arkitekturës stimuluese ndijore për të krijuar përvoja të fuqishme nuk është një tendencë e re. Pikturat afreske në kishat mesjetare, të përziera me dritën që rrjedh nëpër dritaret e tyre me njolla dhe me erën e temjanit, kishin për qëllim t’u jepnin vizitorëve të kishave ndjenjat e transcendencës. Imazhet e tyre, të kombinuara me rituale dhe aktivizime të tjera estetike ndijore, synonin të kuronin momente fetare eterike. Një shembull bashkëkohor i dizajnit zhytës është Muzeu Hebre në Berlin nga Daniel Libeskind.

Arkitektura është projektuar si një mënyrë tregimi, me dhoma që do të thotë të përcjellin ftohtësinë, zbrazëtinë, mungesën dhe konfuzionin. Dhomat e gjata dhe të ngushta me copa të vogla dritaresh qiellore shkaktojnë një ndjenjë mbylljeje. Në të njëjtën kohë, zonat me dysheme të pjerrëta ju bëjnë të ndiheni të paqëndrueshëm dhe të çorientuar.

Hulumtimet e reja tregojnë se këto takime estetike të krijuara nga angazhimi aktiv hapësinor kanë fuqinë për të gjeneruar raste me ndikim që mund të ndryshojnë në mënyrë aktive trurin e njerëzve. Neuroarts është një fushë psikologjike në zhvillim që studion se si artet dhe përvojat estetike mund të ndryshojnë trupin, trurin dhe sjelljen. Në kryqëzimin e artit, shkencës dhe teknologjisë, kërkimet e tyre tregojnë se shembujt artistikisht tërheqës mund të përmirësojnë shëndetin dhe mirëqenien e individëve dhe komuniteteve. Hapësirat që ngjallin një ndjenjë pranie të bazuar dhe inkurajojnë një lidhje aktive me mjedisin përmes ndjenjave të kuriozitetit dhe frikës mund të krijojnë përvoja transformuese.

Përhapja e këtij lloji mjedisi zhytës pasqyron dëshirën e njerëzve për të ndarë momente të thella artistike. Arkitektët kanë shumë për të kontribuar në këto mjedise, dhe ka gjithashtu shumë për të mësuar prej tyre. Popullariteti i dizajnit eksperimental flet për fuqinë e arkitekturës bindëse dhe fuqinë e mjedisit tonë të ndërtuar për të magjepsur njerëzit. Duke nxitur bashkëpunimin ndërdisiplinor, arkitektët mund të shfrytëzojnë potencialin e hapësirave angazhuese për të pasuruar jetën publike dhe për të nxitur lidhje domethënëse. Në një botë të etur për infrastrukturën sociale që ushqen instanca artistike në lëvizje, arkitektët mund të luajnë një rol kryesor në realizimin e këtij vizioni./Media Ndërtimi

Continue Reading

Arkitekturë

Ndërtesat industriale plotësojnë identitetin urban të qyteteve

Published

on

Në të njëjtën mënyrë që shoqëritë transformohen, kohët ndryshojnë dhe qytetet evoluojnë, arkitektura industriale modernizohet dhe teknikohet, ndonjëherë duke arritur në një gjendje braktisjeje ose rrënimi.

Duke kuptuar vlerën e saj si një trashëgimi e ndërtuar dhe duke qenë gjurmë e ndryshimeve teknologjike, sociale dhe kulturore, rinovimi dhe ose shndërrimi i fabrikave dhe depove të shumta industriale mund të çojë në rivitalizimin, rimëkëmbjen ose rritjen e zonave të ndryshme në qytetet e mëdha, duke përfshirë të reja përdorime dhe hapësira për kënaqësinë e qytetarëve të tyre.

Ndërtesat industriale plotësojnë identitetin urban të qyteteve dhe përfaqësojnë një mundësi për të vepruar sipas kushteve para-ekzistuese, duke ofruar mundësinë për të reflektuar mbi kriteret e restaurimit, konservimit, ndërhyrjes dhe rehabilitimit, ndër të tjera.

Duke marrë parasysh të menduarit dhe vizionin përpara, transformimi i këtyre hapësirave mund të arrijë përfitime në habitatin urban në afat të shkurtër, afatmesëm dhe afatgjatë, si dhe përmirësime të gjithanshme në cilësinë e jetës së komuniteteve. Tani, si mund të ndërhyhet në një ndërtesë industriale në mënyrë të përshtatshme dhe ta përshtatë atë në një përdorim të ri për t’i dhënë asaj një jetë të dytë?

E shpërndarë në të gjithë gjeografinë e qyteteve, thjeshtësia e ndërtesave të fabrikave karakterizohet nga një thjeshtësi materiale ku tulla ose betoni zakonisht dallohen në përbërjen dhe hapësirën e tyre. Përdorimi i strukturave me hapësirë ​​të madhe të ekspozuar pasqyron një arkitekturë kryesisht të një natyre funksionale, të projektuar për një qëllim specifik, por që përfaqëson një objekt dokumentar nga epokat e kaluara që shpesh mund të përdoret ose ruhet.

Duke pasur parasysh përshtatshmërinë dhe fleksibilitetin e tyre për të akomoduar përdorime të ndryshme, shumë profesionistë të arkitekturës propozojnë mbajtjen e hapësirave të punës, zyrave ose praktikave të bashkëpunimit në hapësirat ku kanë funksionuar më parë fabrika të mëdha, magazina dhe magazina industriale./Media Ndërtimi

Continue Reading

Arkitekturë

A është arkitektura projektimi i hapësirave për okupimin e njeriut

Published

on

Pavarësisht aftësive të arkitektëve në projektimin e hapësirave për të ndikuar në sjelljen njerëzore, shpesh ka një mungesë në parashikimin dhe reagimin ndaj sjelljes së banorëve. Për të krijuar mjedise që nxisin mirëqenien, produktivitetin dhe angazhimin social, duhet të nxitet një marrëdhënie simbiotike midis ndërtesave dhe sjelljes njerëzore.

Kryqëzimi i studimeve arkitekturore dhe antropologjike formon një kornizë depërtuese për projektimin e hapësirave fizike të informuara nga sjellja njerëzore dhe konteksti kulturor.

Antropologjia është studimi i shoqërive njerëzore, kulturave dhe zhvillimit të tyre me kalimin e kohës. Tema shpesh ofron informacion se si njerëzit ndërveprojnë me mjedisin e tyre rrethues, një temë që përfiton nga praktika arkitekturore. Rëndësia e antropologjisë për arkitekturën qëndron gjithashtu në sigurimin e ndjeshmërisë kulturore dhe konsideratave të barazisë sociale, të gjitha duke promovuar dizajnin e hapësirave me në qendër përdoruesin.

Arkitektura dhe antropologjia kanë ndarë prej kohësh interesa të ngjashme në lidhje me mjedisin e ndërtuar dhe lidhjen e tij me sferën sociale të jetës njerëzore. Tradicionalisht, arkitektët fokusoheshin në aspektet fizike të ndërtesave, duke i parë ato si qëllime në vetvete. Ndërkohë, antropologët i kanë konsideruar strukturat e ndërtuara si mundësi për të kuptuar praktikat e ndryshme sociokulturore.

Një ndryshim ka ndodhur në të dy disiplinat në dekadat e fundit. Arkitektët janë larguar nga modernizmi dhe kanë përqafuar dizajne specifike kontekstuale, ndërsa antropologjia dhe shkencat e tjera shoqërore kanë adoptuar një “kthesë hapësinore”, duke u fokusuar në ndërveprimet midis njerëzve, elementeve jo-njerëzore dhe mjedisit të ndërtuar. Arkitektët tani janë gjithnjë e më shumë të shqetësuar me aspektet performuese të ndërtesave, duke zgjeruar interesin e tyre në studimet antropologjike. Të dy fushat ndajnë të përbashkëta metodologjike dhe teorike, duke lënë të kuptohet për një bashkëpunim të mundshëm si “antropologji arkitekturore”.

Thelbi i antropologjisë arkitekturore qëndron në njohjen se arkitektura shtrihet shumë përtej sferës së ndërtesave dhe hapësirave. Ai përmban një sërë elementesh, nga vetë strukturat fizike te materialet e përdorura, kontekstet kulturore që ato mishërojnë dhe praktikat e përditshme të banimit të tyre. Duke adoptuar një qasje ndërdisiplinore që kombinon njohuri nga antropologjia dhe arkitektura, projektuesit mund të fitojnë njohuri më të thella se si hapësirat i japin formë jetëve.

Antropologjia arkitekturore ofron një lente për të eksploruar tre aspekte themelore të praktikës arkitekturore: projektimin, arkivimin dhe banimin. Secili prej këtyre dimensioneve hedh dritë mbi aspekte të ndryshme të marrëdhënies njeri-mjedis, duke zbuluar rrjetën e ndërlikuar të ndërveprimeve që përcaktojnë botën tonë të ndërtuar.

Arkitektura shërben si reflektim i shoqërisë njerëzore. Mes kompleksitetit të epokës antropocene, kur ndërhyrjet njerëzore kanë ndryshuar planetin në një shkallë gjeologjike, të kuptuarit e marrëdhënieve midis njerëzve dhe vendit bëhet gjithnjë e më domethënës.

Për të kuptuar me të vërtetë këtë lidhje dhe për të projektuar ndërtesa më të jetueshme, ka nevojë për qasje të reja ndërdisiplinore që kombinojnë antropologjinë dhe arkitekturën. Kjo nuk është thjesht antropologjia e arkitekturës apo etnografia e përshtatur për arkitektët, por një qasje e re që i kapërcen këto këndvështrime: Antropologjia Arkitekturore./Media Ndërtimi

Continue Reading

Trending