Connect with us

Trashëgimia

Mungesa e të vepruarit për Sarkofagun e Kosovës flet për neglizhencë të madhe

Published

on

Dy vite më pas që kur gërmuesit ilegalë zbuluan një sarkofag të lashtë në Kosovën jugore, autoritetet nuk kanë bërë asgjë për ta ruajtur arkivolin e gdhendur prej guri apo për ta hetuar vendin rreth tij.

Në maj të vitit 2020, një fermer shqiptar nga Kosova po i ruante lopët e tij në malet e Kosovës jugore kur hasi në një sarkofag të hapur.

Legjendat mbi betejat dhe gjakderdhjen  janë të shumta në zonën përreth Krivenikut, ku fermeri jetonte afër kufirit me Maqedoninë e Veriut, dhe dukej se sarkofagu ishte gjetur gjatë një gërmimi të paligjshëm për një thesar të fshehur.

Arkivolë me zbukurim prej guri, sarkofagët janë tipikë për qytetërimet e lashta, të tilla si qytetërimet romake,  egjiptiane dhe greke dhe zakonisht rezervohen për aristokratët që varroseshin së bashku me bizhuteri, ari, shpata dhe sende të tjera me vlerë.

“Ne e kemi njoftuar policinë dhe policia është marrë me të,” kujton banori i Krivenikut, Shyqeri Thaçi, i cili i referua gdhendjes së saj “interesante”, të ndërlikuar.

Policia e ka njoftuar Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sportit të Kosovës, e cila në fund është përgjegjëse për objektet e trashëgimisë kulturore.

Dy vjet më vonë, megjithatë, kur reporterët e BIRN e vizituan vendin e sarkofagut, ata gjetën pak prova për ndonjë angazhim zyrtar për ta mbrojtur të njëtin; vendi aty ishte mbuluar me dhé dhe një grumbull pllakash guri të thyera ishin shtrirë në tokë, përfshirë edhe kapakun.

“Dikush e mbuloi atë, ilegalisht – edhe një herë ilegalisht”, tha Thaçi, duke e shfryrë dëshpërimin e madh mbi mënyrën se si Kosova e mbron trashëgiminë e saj kulturore.

Banor i Krivenikut, Shyqeri Thaçi, duke treguar sarkofagun antik dhe historitë e zonës përreth. Foto: BIRN

Legjenda, thesare dhe zbulime të rastësishme arkeologjike

Kosovës i mungon një kornizë solide ligjore për funksionimin e Institutit Arkeologjik të Kosovës, duke e penguar aftësinë e tij për t’i mbrojtur vendet dhe zbulimet e rëndësishme dhe madje edhe për të angazhuar punë me kohë të pjesshme për gërmime.

BIRN në mënyrë të përsëritur e ka mbuluar neglizhencën institucionale që e rrënon qasjen e Kosovës ndaj trashëgimisë kulturore.  Në janar të vitit 2020, BIRN raportoi për mungesën e energjisë elektrike, ngrohjen me ndërprerje dhe pagat e papaguara në një park arkeologjik në vendin e një qyteti dikur të madh romak në Kosovë. Që atëherë nuk ka pasur asnjë përmirësim të dukshëm.

Në gusht të vitit të kaluar, BIRN raportoi për gjendjen e zymtë të 10 hamameve turke në Kosovë, të listuara si monumente të trashëgimisë kulturore, me vetëm disa individë që kërkuan restaurimin e tyre si qendra kulturore apo banja.

Rrëfimet e një vendbanimi të lashtë janë përcjellë brez pas brezi në rajonin e Krivenikut ku u gjet sarkofagu.

Pak më shumë se dy dekada më parë, ajo zonë e largët ishte një strehë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, UÇK, gjatë fushatës së saj guerile për ta hequr qafe sundimin represiv të Serbisë.

Në retrospektivë, në fund të shekullit të 19-të kjo zonë besohet se ishte e populluar nga shqiptarë të dëbuar nga pjesë të tjera të Ballkanit dhe të cilët u bënë të njohur si ‘muhaxherë’, nga arabishtja muhajir që do të thotë ‘mërgimtarëë’ ose ‘migrantë’.  Banorët e sotëm thonë se muhaxherët u vranë nga forcat serbe dhe u varros me pasuritë e tyre më të çmuara.

“Kjo është arsyeja pse njerëzit gërmojnë këtu ilegalisht”, tha Thaçi.

“Besoj se gërmimet ilegale u bënë për përfitime personale, duke menduar se këtu fshihej diçka e vlefshme,” tha ai për BIRN.  “Siç na e thotë historia, ka flori në këto pjesë.”

Megjithatë, sarkofagu i paraprin muhaxherit dhe mbështet pretendimet e banorëve vendas se dikur rreth Krivenikut ndodhej një vendbanim i lashtë.  Vendasit kënaqen me mistikën, por janë të shqetësuar nga neglizhenca e dukshme e shfaqur nga autoritetet.

Ata thonë se nuk janë kontaktuar asnjëherë nga ministria në lidhje me sarkofagun.

Ministria nuk pranoi të komentonte për këtë rrëfim dhe departamenti i saj medialt, sipas një e-maili të siguruar nga BIRN, iu dha instruksione drejtuesve të institucioneve kulturore dhe arkeologët e tyre që iu drejtuan për ndonjë koment që së pari të kërkonin leje nga ministria.

Ministria mohoi t’u mbyllur gojën ekspertëve të saj, por të gjithë ata që folën me BIRN thanë se nuk kishin leje të flisnin me mediat.

Duke folur në kushte anonimiteti, megjithatë, arkeologët thanë se nga kontrollet fillestare u konstatua se sarkofagu ishte rreth 1500 vjeçar dhe se kishin rekomanduar që ai të gërmohej dhe të transferohej në Shtëpinë e Kulturës të komunës së Hanit të Elezit, pjesë e të cilit është Kriveniku, për vlerësim të mëtejshëm.

Ekspertët në Institutin Arkeologjik të Kosovës kërkuan mbështetje nga ministria për hetime të mëtejshme të lokacionit, por kjo nuk ishte e mundur.  Disa ekspertë besojnë se mund të ketë më shumë relikte që mund të gjinden në atë zonë./Media Ndërtimi.

Ky shkrim fillimisht është publikuar në Balkan Insight.

Trashëgimia

Çantat e gruas nga Llapnasella shtojnë interesimin e dashamirëve të artizanatit

Published

on

Muhabera Eminović po ekspozonte punimet e saj – për herë të parë – në një panair shitjesh dhe u gëzua shumë kur vizitorët u ndalën pranë stendës së saj për t’i blerë ato.

Çanta të bukura me grep të punuar me dorë, të bëra me dashuri nga Muhabera, ishin artikulli i preferuar i vizitorëve për t’u blerë dhe ata ishin të prirur të dëgjonin nga ajo se çfarë aftësish dhe teknikash përdor ajo për të bërë një çantë apo çantë.

Muhabera nuk ka shitur kurrë asnjë nga produktet e saj më parë. Ajo filloi të mësojë teknikat e punimeve të dorës që në moshën 14-vjeçare dhe për shumë vite përgatiti punime tradicionale me motive etnike, por tani po adopton teknika moderne – duke bërë çanta dhe çantat me grep në modë.

Muhabera, një grua nga Llapnasella/Ljaple Selo, ia kushtoi kohën e saj pasionit të saj për artizanat për shumë vite – duke krijuar produkte që shfaqin trashëgiminë kulturore të komunitetit të saj, por vetëm për konsumin e saj. Ajo tani po mendon të shesë produktet e saj.

Duke qenë pjesë e punëtorive të organizuara nga OJQ Avenija se si të prodhohen punime artizanale dhe si të përdoren mediat sociale për brendimin e produkteve dhe marketingut, Muhabera jo vetëm që filloi ta imagjinonte veten si një grua e ardhshme e vetëpunësuar, por gjithashtu ishte e lumtur që ishte pjesë e një rrjet i krijuar nga OJQ – ku shumë gra do të kenë mundësinë të krijojnë, shesin, postojnë dhe promovojnë veprat e tyre.

“Po gjej se si të vazhdoj të shes çantat dhe çantat e mia dhe do të doja të kem biznesin tim së shpejti,” thotë Muhabera.

16 gra nga komunitetet anembanë Kosovës, të cilat morën pjesë në punëtori/trajnime, u mblodhën për të promovuar dhe shitur punimet e tyre artizanale dhe punimet në panairin e organizuar nga OJQ Avennija.

Përmes projektit të UNDP Kosova, ne po përdorim trashëgiminë kulturore për të krijuar më shumë mundësi për zhvillimin e aftësive në mesin e grave dhe të rinjve, si dhe bashkëpunimin ndëretnik, duke punuar ngushtë me OJQ-të/OSHC-të lokale në këtë përpjekje./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Trashëgimia

Përmirësohen shërbimet në parqet arkeologjike në Vlorë

Published

on

Në vijim të punës së përbashkët të D.R.T.K – Vlorë dhe projektit kërkimor shkencor shqiptaro-zviceran (Instituti i Arkeologjisë së Tiranës dhe Universiteti i Gjenevës), për muzealizimin e parkut arkeologjik të Orikut dhe prezantimin e monumenteve të dala nga gërmimet arkeologjike shumëvjeçare si dhe duke qënë se ndodhemi në kulmin e sezonit turistik, monumentet e qytetit antik të Orikut u pasuruan me tabela të reja shpjeguese.

Tabelat përmbajnë informacion të ri, e pak të njohur për publikun dhe komunitetin shkencor.

Ato prezantojnë të dhëna të reja për teatrin antik, kishën mesjetare, fortifikimin jugor dhe verior, si dhe për banesat mesjetare të dokumentuara nga gërmimet arkeologjike.

Tabelat me informacionin e pasuruar, përmirësojnë infrastrukturën e brendshme të parkut arkeologjik të Orikut, i cili është një prej siteve arkeologjike më shumë të vizituar, gjatë sezonit./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Trashëgimia

Çërrik, as presje as pikë!

Published

on

Shkruar nga Ben Blushi, shkrimtar

Cërriku është një qytet i krijuar në letër. Në vitin 1947.

Në Cërrik ka vetëm pallate. Tre katëshe. Nuk ka asnjë vilë. Ose më saktë nuk ka asnjë shtëpi private, siç i quanim ne që banonim në apartamente, shtëpitë e vjetra të ndërtuara para Çlirimit.

Cërriku nuk ka asnjë datë përpara Luftës së Dytë Botërore.

Askush nuk e ka sulmuar Cërrikun. Askush nuk ka luftuar për ta mbrojtur. Askush nuk ka vdekur për Cërrikun.

Aty nuk ka varreza me partizanë, lapidarë, heronj, armë të fshehura në tokë, kujtime me gjermanë, triçikla që i përdorte Kinostudio ose avlli nga ku komunistët kërcenin mbi armikun.

Heronjtë e fundit që kanë kaluar këtu, kanë qenë kinezë. 50 vjet më parë kinezët ndërtuan Radiostacionin e Cërrikut nga i cili, Shqipëria i fliste botës në shumë gjuhë, përfshi gjuhën mandarine ose kinezçe. Kush e di si tingëllonte në kinezçe, Ju Flet Cërriku.

Nga vjen emri Cërrik, pyeta një burrë që mu afrua në rrugë.

Cërrik, as presje as pik, tha burri.

Çdmth as presje as pik, thashë unë.

Dmth që ne në Cërrik i themi gjërat siç janë, troç, daç rri daç ik, tha burri.

Do rri dhe pak, thashë unë.

U futa në google dhe zbulova se fjala cërrik do të thotë, një dru në të cilin varet duhan për tu tharë.

Meqë ai që e ka projektuar, e ka patur të lehtë të hedhë viza mbi një fushë, qyteti ka rrugë të drejta, trotuare të gjëra dhe pallate të vendosura paralel me rrugën.

Rruga kryesore, nga e cila hyet në Cërrik, mbaron te dera e një shkolle. Pas shkollës ka sërish fusha të mbjella dhe asnjë ndërtim.

Mua mu duk e habitshme sesi një rrugë që përshkon një qytet, mbaron te oborri i një shkolle, por pastaj u kujtova se në Tiranë ndodh e njëjta gjë.

Bulevardi kryesor i Tiranës fillon te Treni dhe mbaron te Universiteti.

Këtë mënyrë krahasimi me qytetet e tyre, duhet ta përdorin të gjithë ata që shkojnë në Cërrik.

Është e vetmja mundësi që ky qytet të duket normal dhe jo aq i çuditshëm.

Në mes të kësaj rruge, tani kanë ndërtuar një orë betoni, rreth 10 metra të lartë. Për shkak të Orës që përbën monumentin e vetëm në qytet, rruga që bashkon botën jashtë Cërrikut, me pjesën e brendshme të Cërrikut, është ndërprerë.

Ora e Cërrikut, si çdo ngrehinë pa dritare, ka dy pamje. Një ballore dhe një të pasme.

Kur dielli shkon në perëndim, pjesa e pasme e Orës shërben si hije për disa burra me kanatiere.

Unë nuk kam shkuar në Cërrik asnjëherë paradite. As në mbrëmje. Dhe meqë kam shkuar vetëm pasdite nuk e di si është mëngjesi, apo nata.

Por sa herë që kam shkuar, Ora e Cërrikut ka qenë e mbetur. Ajo nuk lëviz.

Nga pjesa ballore ora është gjithmonë 19.42. Pra njerëzit që jetojnë në perëndim të qytetit kanë vetëm pasdite. Në këtë zonë në fakt bëhet xhiro, luhet domino dhe ndodhen lokalet më të shtrenjta.

Nga pjesa e pasme, ora ka ngecur në 12.52, që do të thotë se ata që jetojnë në lindje kanë vetëm drekë. Kjo duhet të jetë e vërtetë se në këtë zonë të qytetit, njerëzit mu dukën më të shëndoshë. Andej janë dhe dyqanet që shesin ushqime dhe në rrugë piqen qofte zgare.

Ata që e kanë projektuar Orën, nuk kanë bërë një shkallë të brendshme si në të gjitha ngrehinat e larta që kërkojnë mirëmbajtje.

Ndoshta ata kanë menduar se Ora e Cërrikut nuk do mbetej kurrë.

Por për fajin e projektuesve, Cërriku vuan stresin postkonsumator të të gjithë atyre, që duan të zbukurohen pa bërë llogari.

Kur blen një palë këpucë të reja, të duhen dhe një palë pantallona, pastaj pantallonat kërkojnë një bluzë në ngjyrën e tyre, pastaj bluza i do një palë syze ku të reflektojë ujërat e saj dhe natyrisht syzet e kërkojnë një model tjetër flokësh.

Me pak fjalë, çmimi i këpucëve është i barabartë me, çmimin e përbashkët të gjithë këtyre sendeve, përfshi shërbimin e berberit ose parukieres.

Kështu i ka ndodhur dhe nevojës së Cërrikut për tu zbukuruar pa plan.

Kostoja e Orës së Cërrkut është një shumatore e betonit, hekurit, akrepave dhe vinçit që duhet t’i rrotullojë këto akrepa, sa herë që Ora mbetet.

Ky vinç, nëse ai është ende aktiv, i ishte ngjitur Orës së Cërrikut për herë të fundit përpara dy vitesh.

Këtë ma tha një nga burrat me kanatjere që rrinin nën hijen e Orës./Media Ndërtimi.

 

Continue Reading

Trending