Connect with us

Op/Ed

E drejta për qytet nga perspektiva gjinore

Published

on

Edhe pse parimi i barazisë dhe drejtësisë në qytet është esenciale në mënyrën se si funksionon qyteti, barazia gjinore dhe qasja e grave në hapësira publike, del të jetë një nga problemet kryesore. Ndonëse gratë dhe vajzat janë një nga grupet më të diskriminuara në qytet; asnjëherë deri më tani nuk është arritur që problemet kryesore me të cilat përballen gratë në qytet të diskutohet në nivelin politik.

Përtej kufijve fetarë, etnikë, kulturorë, qytetet janë të mbushura me kufij gjinorë, që zakonisht janë të padukshëm. Qyteti është plot me barriera gjinore – duke kufizuar vendin, kohën dhe sjelljen në bazuar në rolet gjinore. Shumë shpesh këto kufij janë të padukshëm për shkak se ato janë shndërruar në një normalitet shoqëror. Ashtu siç thekson edhe Yuval Davis normat e përfshirjes dhe/apo përjashtimit në qytet që përkufizohen nga kufijtë e përkatësisë janë zakonisht simbolike, të cilat mund të ndryshojnë sipas nevojave të pushtetit.

Leximi i qytetit nga perspektiva gjinore njëkohësisht paraqet një kritikë feministe të politikës dhe planifikimit urban të zakonshëm, dhe ofron një qasje të re mbi debatet kryesore sociale, urbane dhe mjedisore. Leximi i qytetit nga perspektiva gjinore nënkupton: hapësira urbane të sigurta dhe të përdorshme për gratë dhe vajzat; infrastrukturë publike, transport, qasje në arsim, punësim, dhe në të gjitha shërbimet në mënyrë të barabartë për të gjitha gratë dhe vajzat. Për të siguruar përmbushjen e të gjitha këtyre kritereve dhe për arritjen e një qyteti gjithëpërfshirës, është jetike që gratë të përfshihen në proceset e planifikimit urban.

Dizajni dhe planifikimi tradicional i qytetit shpesh nuk arrin të njohë marrëdhëniet komplekse dhe të pabarabarta midis burrave dhe grave në shoqërinë tonë. Kjo ka bërë që burrat dhe gratë të mos i gëzojnë të mirat publike në të njëjtën mënyrë ose në të njëjtën masë. Dështimi për të përfshirë gratë në planifikimin e politikave për zhvillimin urban është një metodë për t’i bërë të padukshme nevojat dhe kërkesat e tyre specifike. Kjo e drejtë përfshin cilësinë e jetës së grave, si dhe përdorimin e të gjitha hapësirave publike në mënyrë të barabartë. Ajo përfshin po ashtu kërkesën që gratë të marrin pjesë në mënyrë të barabartë në proceset e projektimit, planifikimit dhe ndërtimit të jetës urbane, si dhe zhvillimin e infrastrukturës dhe shërbimeve urbane. Ndërkaq, këto kërkesa nuk bëhen vetëm në lidhje me mirëqenien ekonomike, por edhe me pjesëmarrjen e barabartë të grave në jetën politike, sociale dhe kulturore të qytetit.

Sipas një hulumtimi të realizuar në vitin 2021 nga gazeta Prizma Medium për të drejtat e grave dhe vajzave në qytetin e Prizrenit, shihet që gratë në qytetin e Prizrenit nuk ndihen të sigurta në hapësira publike, veçanërisht në pjesët ku mungon ndriçimi publik. Asnjëherë deri më tani, institucionet komunal nuk kanë arritur që t’i reflektojnë nevojat konkrete të grave në qytet. Për më tepër, gratë nuk ndihen të përfaqësuara në qytet; nuk ka asnjë statujë apo përmendore të grave në qytet, po ashtu ka shumë pak emra të rrugëve që u takojnë grave. Mungesa e përfaqësimit të grave në qytet minon kontributin e grave në zhvillimin ekonomik, social dhe politik të qytetit. Kjo vjen edhe si rezultat i sistemit patriarkal shumëvjeçar ku hapësirat publike janë trajtuar si hapësira që i takojnë vetëm burrave, ndërkaq gratë i “shfrytëzojnë” këto hapësira vetëm përkohësisht.

Gratë, po ashtu janë të përjashtuara nga tregu i punës në qytet. Nuk ka planifikim politik të qëndrueshëm për kyçjen dhe aktivizimin e grave në tregun e punës. Mbështetja e bizneseve në pronësi të grave ka qenë zakonisht simbolike. Mbështetja ekonomike që ofrohet për gra nga komuna bëhet zakonisht për disa profesione që sterotipizohen si profesione të grave. Kjo ka treguar që nuk ka politika komunale me qasje bazuar në barazi gjinore. Ndërkohë, mungesa e vizionit për aftësimin dhe integrimin e grave në tregun e punës, ka prekur sidomos gratë e shtresës së varfër. Veçanërisht në periudhën e pandemisë, gjendja e sigurisë së grave në hapësira publike, ashtu sikurse gjendja ekonomike dhe sociale është rënduar.

Diskriminimi ndaj të drejtave të grave dhe vajzave në qytet janë shumë dimensionale, dhe për ta trajtuar atë drejtë, kërkohen politika që në thelb kanë perspektivën gjinore. (Adelina Hasani- Prizma Medium)./Media Ndërtimi.

Op/Ed

Banesat urbane me densitet të lartë çelësi për të akomoduar 3 miliardë njerëz në 80 viteve të ardhshme

Published

on

Banesat urbane me densitet të lartë dhe të ulëta janë çelësi për të akomoduar tre miliardë njerëz të tjerë gjatë 80 viteve të ardhshme pa i kushtuar Tokës, shkruan arkitekti dhe urbanisti Vishaan Chakrabarti.

Deri në vitin 2100 do të ketë 11 miliardë njerëz në planet, sipas Kombeve të Bashkuara – tre miliardë më shumë se sot.

Me të drejtë mund të pyesni se si mund të strehojmë tre miliardë njerëz të tjerë kur kombet anembanë globit po përpiqen të ofrojnë strehim adekuat për ata që kanë nevojë sot.

Ndërkohë, bota tashmë po përjeton ndikimet ekstreme të ndryshimeve klimatike antropogjene, si dhe një krizë energjetike të gjithëpranishme të nxitur nga lufta në Ukrainë.

Një popullsi në rritje rrezikon të vendosë një tendosje edhe më të madhe në mjedis.

Një popullsi në rritje rrezikon të ushtrojë një tendosje edhe më të madhe në mjedis dhe vjen me kërkesë edhe më të madhe për energji. Askush, veçanërisht jo në Perëndim, nuk ka të drejtë t’u urojë larg këtyre të ardhurve ose t’u mohojë strehimin, lëvizshmërinë, teknologjinë, ushqimin dhe po, energjinë që u nevojitet për të jetuar jetën e tyre.

Si mundet që nevojat tona për strehim të jenë pjesë e zgjidhjes dhe jo pjesë e problemit? Si mund t’i përdorim teknologjitë e sotme për të projektuar banesa të reja që nuk janë vetëm të qëndrueshme, jo vetëm me energji të ulët të mishëruar, por edhe vërtet negative të karbonit?

Për të strehuar popullsinë tonë ekzistuese dhe të ardhshme në mënyrë të përballueshme dhe me dinjitet, ne duhet të ndërtojmë mbi 2.4 trilion metra katrorë në nivel global, që është e barabartë me shtimin e një qyteti të Nju Jorkut në planet çdo muaj për 40 vitet e ardhshme.

Ne thjesht nuk kemi teknologji sot për të ndërtuar kulla negative të karbonit

Ne mund të kursejmë ku të mundemi, si për shembull duke ripërdorur në mënyrë adaptive disa nga stoqet tona ekzistuese të ndërtesave, veçanërisht ndërtesat e vjetra të zyrave të vjetruara nga pandemia. Por vetëm kjo nuk do të ndikojë në nevojat tona të afërta për strehim – ne duhet të ndërtojmë dhe duhet të ndërtojmë më mirë.

Unë për vete jam lodhur duke dëgjuar për zgjidhje që nuk kanë shanse për t’u miratuar gjerësisht, të përballueshme, globale për dekada, madje edhe teknologjinë e shkëlqyer të rrokaqiejve me lëndë druri të bëra nga druri që mbyt karbonin, miqësor me mjedisin dhe rezistent ndaj zjarrit.

Vishaan Chakrabarti është një arkitekt, urbanist dhe autor i fokusuar në qytete dhe qëndrueshmëri. Ai është themeluesi dhe drejtori kreativ i studios globale të arkitekturës Practice for Architecture and Urbanism. Ai shërbeu si drejtor i planifikimit për Manhattan nën ish-kryebashkiakun e qytetit të Nju Jorkut, Mike Bloomberg, duke punuar në rindërtimin e Qendrës Botërore të Tregtisë dhe ruajtjen e High Line. Ai ka prezantuar shumë biseda TED, me më të fundit në banesat në shkallë Goldilocks./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Op/Ed

Efektet e riciklimit dhe rinovimit në ndërtimtari – shkruan arkitekti Lulzim Behxheti

Published

on

Produktet nga druri kanë një vend të natyrshëm në një shoqëri ekociklike. Druri i projektuar është i rinovueshëm dhe i riciklueshëm, ndërsa prodhimi i tij bazohet kryesisht në bioenergji.

Tradicionalisht ndërtimet drurore janë bërë me material të papërdorur më parë. Por tani, me zhvillimin dhe avansimin e teknologjisë CLT, e ne veçanti me modifikimet në makina prodhuese e falë patenteve tona, do të bëhet edhe një revolucion ndërtimor. Ndërtimet e shtëpive nga druri i ricikluar. Kjo gjer tani është përdorur si test, por ne do ta funksionalizojmë si produkt final.

Të prezantoj disa fakte më poshtë.

Stora Enso është kompani Finlandeze, më e madhja në Botë në prodhimet drunore.

Një studim tregu i porositur nga Stora Enso zbulon se mbi 25 milionë tonë mbeturina druri prodhohen vetëm në gjashtë tregje/shtete evropiane çdo vit. Ndërsa i tërë prodhimi CLT ishte 2,3 milion m³. Rreth 30-35% e kësaj vjen nga ndërtimi dhe prishja e ndërtesave ndërsa 30% e tjera vjen nga industritë e përpunimit të drurit: sharrat dhe fabrikat e tjera që përpunojnë dru në operimet e tyre. Mbi 65% e kësaj mbetje, druri kthehet në energji të rinovueshme dhe ndërkohë që prodhimi i energjisë është një metodë e mirë për asgjësimin e drurit, qeveritë dhe kompanitë po kërkojnë alternativa që shtojnë më shumë vlerë.

Kjo duhet të bëhet synim edhe i Kosovës. Mundësitë tona teknologjike, me ndërtimin e plantit CLT do ta mundësoje këtë, pa pat fare nevojë të preken resurset natyrore drunore. Do të ishim lider ne Evropë. E kjo falë teknologjisë e cila po bën revolucion në ndërtimtari. Në Botën moderne tashmë po definohet një mënyrë e re e të bërit biznes, ajo e biznesit cirkular ose siç njihet Cirkular business.

Pra, kjo mënyrë e re e të bërit biznes është më shumë se ripërdorim dhe riciklim, natyrisht. Bëhet fjalë gjithashtu për dizajnimin për të gjithë ciklin e jetës së produktit, duke përfshirë zgjedhjen e materialit, ku planti ynë CLT do të ketë një avantazh të madh: ne synojmë të punojmë me dru të rinovueshëm që është CIRKULAR nga natyra ndërsa rritet përsëri në pyje të menaxhuara në mënyrë të qëndrueshme.

Cirkulimi ofron gjithashtu mundësi interesante për të krijuar modele të reja biznesi të bazuara në shërbime. Për shembull, ndërtesat mund të projektohen në mënyrë që elementët e ndërtimit të ripërdoren ose riciklohen lehtësisht kur ndërtesa prishet dekada më vonë.

Në BVG HOUSING ne ofrojmë një alternativë zgjidhjesh ndërtimi që mbështesin këto lloj ambiciesh të ciklit jetësor duke lidhur udhëzimet arkitekturore me sistemet e ndërtimit. Ne i kemi quajtur NOMAD LIVING, e që është një koncept i ri jetësor ku shtëpitë “riten” apo “zvoglohen” në varësi nga nevoja, pra këto ndërtime jane modulare, ricikluese dhe te rinovueshme ku ne do të mundemi të shtojmë apo hjekim anekse nga objekti. Kjo është ardhmëria e industrisë ndërtimore, kte ne e synojmë, kte e synon BE me programet nga Horizon Europe. Change for green living, edhe në Kosovë. Pse jo?/Media Ndërtimi.

Continue Reading

Op/Ed

Arkitektura dhe drita, një marrëdhënie e varur që është festuar me shekuj

Published

on

Drita është një material i paprekshëm që ka një prani fizike. E dukshme dhe e perceptueshme; drita përcakton vëllimet, limitet dhe kufijtë dhe krijon  frymën e vendit. Drita zbulon sipërfaqet dhe vëllimet, ose ndryshe drita është “vetë zbulimi”. (Turrell, 1987).

Arkitektura dhe drita kanë një marrëdhënie të ndërvarur që është festuar me shekuj. Ndërveprimi midis dritës dhe arkitekturës shpesh i ka dhënë përparësi dritës, me vende që kumtojnë dhe përfaqësojnë fenomenet e dritës.

Në këtë udhëtim të angazhimit shqisor, një bashkëveprim midis dritës dhe natyrës së Vendit pret të zbulohet.  ADN-ja e Vendit e lidhur me fiziken si eteri, drita, zjarri, uji, toka dhe trashëgimia kulturore, historia, kujtimet si dhe folklori, krijojnë bazën dhe origjinën e dizajnit konceptual.

Udhëtimi i brendshëm vjen si një eksplorim i elementeve të mësipërme i cili zhvillohet si një kërkesë programore dhe si një nevojë e brendshme për të kërkuar dhe shprehur veten si një shpirt i palodhur i një eksploruesi për të perceptuar shtresat e padukshme dhe të (pashfaqura) shfaqura imagjinatës.

Në këtë këndvështrim, metodat të reja të projektimit hulumtohen dhe eksperimentohen pa u përkushtuar ndaj hapësirave, vëllimeve ose materialitetit për të nxitur pjesëmarrjen krijuese  dhe duke u cliruar nga idete e paracaktuara apo kushtezimet mentale. Itinerari dhe destinacioni janë të panjohura. Vizatimet kriptike që zbulojnë ide të ndërlikuara ose zgjojnë dritën brenda përbëjnë qasjen konceptuale të dizajnit.

Udhëtimi i pelegrinit është njëkohësisht pika matshme dhe e pamatshme e takimit mes Dritës dhe Vendit. Ky rrugëtim fillon me ndërgjegjësimin dhe perceptimin e të pamatshmes. E matshmja ndodh kur i jep hapësirë ​​dhe dritë një eksperience. Dhe pas sigurimit të këtyre dy përbërësve, ai rikthen aksesin në realizimin e pamatshëm origjinal

Pelegrini shpreh atë lidhje, aspektet kualitative dhe kuantitative, dhe është e lidhur pazgjidhshmërisht me përvojën e njeriut për nevojën për të kërkuar të panjohurën, për të kërkuar dhe gjetur dritën në një tokë me histori dhe trashëgimi të madhe kulturore, ku njerëzit e kërkojnë Zotin në një larmi  mënyrash, por mbeten gjithmonë të bashkuar pavarësisht besimeve dhe ritualeve të tyre.

Ky udhëtim i brendshëm lidhet me një udhëtim fizik në Mesdhe në Rivierën Shqiptare në Majën Qorra. Është një vend natyror i ashpër polimorf në vargmalin jugor, ku takimi me rrezet e diellit bëhet një fenomen eksperimentues. Kushtet e dritës specifike për një vend dhe zhytja në Natyrë lehtësojnë udhëtimin e një kërkuesi, endjen  mes të papriturave dhe eksplorimin e Vetvetes.

Opinion nga arkitektja Eliona Pasku./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Trending