Connect with us

Op/Ed

Arkitekti Bjarke Ingels reagon për herë të parë pas prishjes së Teatrit: Reflektova thellë gjatë karantinës, me Bashkinë e Tiranës sot nuk kemi…

Published

on

Nga Bjarke Ingels

Drama politike për shëmbjen e një ndërtese fashiste në kryeqytetin e Shqipërisë më bëri të reflektoj për rolin që ne si arkitektë mund dhe duhet të kemi në një botë së cilës i japim formë.

Gjatë dy muajve të fundit, për shkak të COVID-19, unë dhe familja ime kemi qëndruar në Kopenhagen. Kanë qenë dy muaj të mrekullueshëm – djali im një vjeç e gjysëm Darëin ka nisur çerdhen ne lagjen Yasmin dhe sëbashku me tre fëmijë të tjerë me kokore biçikletash shëtisin të lumtur në parqet e qytetit: një utopi kjo, krahasuar me në New York dhe Barcelonë ku dhe kemi jetuar qe kur lindi.

Kopenhageni është qyteti im i lindjes. Gjatë dhjetë viteve të fundit së bashku me skuadrën time projektuam katër vepra të rëndësishme këtu: një kompleks ndërtesash prej druri me çmime të përballueshme në pjesën veriperëndimore të Kopenhagenit; fermën e qytetit dhe restorantin me famë botërore NOMA në Christiania; një shtëpi për dy Pandat e Mëdha të Bardha të Kopshtit Zoologjik të Kopenhagenit dhe Termocentralin Copenhill, i cili operon me energjinë e krijuar nga djegia e mbetjeve urbane. Mëgjithëse do të kisha dashur të kisha bërë më tepër, besoj se me të katërta këto vepra kam kontribuar për vendlindjen time.

Por volumi i munguar në vepra për vendin tim më është kompensuar në artikuj shtypi. Në fillim të këtij viti, mësova në vetë të parë fjalën e re daneze “shitstorm”, kur një fotografi e shkëputur nga një vizitë zyrtare në Brazil i hapi rrugë fantazive për atë se çfarë mund të isha duke bërë me presidentin e tyre të shumëpërfolur. Historia mori fund kur u bë e qartë se unë,në fakt, nuk isha duke punuar për presidentin, por isha ftuar për të folur mbi turizmin e qëndrueshëm – një qasje që mund të sillte një ndryshim të madh në një vend si Brazili.

Para pak javësh, u bëra përsëri pjesë e makinerisë së shtypit kur prezantova një projekt të cilin e kemi punuar sëbashku me Nordic Film Cinemas në bashkëpunim me Bashkinë e Kopenhagenit. Një epiqendër e re për kulturën e filmit në zemër të Kopenhagenit. Në mendjen time, një projekt aventurier nga pikëpamja arkitekturore me rrugë nëntokësore dhe kopështe që varen. Mbase mospërputhja qëndron edhe tek fakti se ndryshe nga të tjerët kam vlerësuar muralet postmoderne të Poul Gernes-it në muret e vjetra të kinemasë që qëndron edhe sot, por nuk frekuentohet pasi nuk ofron cilësitë moderne të kinemave të tjera.

Në të njëjtën kohë në “Politiken” u publikua një foto e një polici shqiptar të veshur si për betejë duke shkelur mbi një protestues nën kryeartikullin: “Ata po luftojnë kundër ndërtesës së Bjarke Ingels”. Për të qenë më i saktë, fotografia ishte shkëputur nga protesta pasi godina, e cila kishte shërbyer si teatër kombëtar deri në 2018, ishte shembur nga Bashkia Tiranë.

Në artikull, Shqipëria dhe shqiptarët përshkruhen si shumë të korruptuar dhe prandaj BIG dhe unë jemi tepër të mirë për tu përfshirë në të tilla shtete. Lexuesit danez, në përgjithësi, i mungon thuajse plotësisht informacioni mbi jetën politike dhe ekonomike në Shqipëri, ndaj qëllimisht nënkuptohej që BIG mund të ketë bërë diçka të gabuar, mbase të jashtëligjshme, mbase imorale.

Së pari, dua të them haptazi dhe me përgjegjësi të plotë se unë kam një kompani e cila drejtohet nga njerëz profesionistë dhe të ndershëm. Të gjithë ne bëjmë maksimunin për të shqyrtuar klientët me të cilët punojmë. Shto këtu edhe mbështetjen me informacion nga ambasadat, konsullatat apo Ministrinë e Jashtme Daneze me të cilët kemi komunikuar edhe në këtë rast.

Së dyti, më duhet të pranoj që nuk fajësoj gazetarin për mënyrën e tij të të menduarit për shqiptarët, edhe pse arrogante edhe ksenofobike. Gazetari nuk e ka vizituar kurrë Shqipërinë. Unë e kam vizituar Shqipërinë për herë të parë në pranverën e vitit 2011. Si shumë të tjerë, edhe unë nuk dija pothuajse asgjë për atë vend. Një vend ish komunist që kishte qenë në izolim të plotë që prej shkëputjes nga Blloku i Lindjes në vitet ‘60 dhe që tani ishte një prej vendeve më të varfra të Evropës. Aq i varfër, sa më kujtonteskenat e filmit parodik Borat. Ishte gjithashtu vendi nga ku vinin të këqinjtë e filmit “Taken” –ata që rrëmbejnë vajzën e Liam Neeson.

Por, së fundmi, diçka interesante kishte filluar të ndodhte në Tiranë. Një numër artistësh si Olafur Eliasson, Ann Edholm, Dominique Gonzalez-Foerster dhe Franz Ackermann ishin ftuar për të dekoruar qytetin e vjetëruar, në një përpjekje për të krijuar një rinovim urban alternativ.

Projektet e shtrenjta dhe të komplikuara ishin të papërballueshme për Tiranën, prandaj Edi Rama, Kryetari i Bashkisë, një artist me profesion, besonte se transformimi mund të ndodhte me një kovë me bojë dhe shumë krijimtari. Ishte një ide sa e guzimshme aq dhe e freskët.

BIG u ftua në një konkurs për projektin e Xhamisë së qytetit si dhe një Muze të Tolerancës. Në konkurs merrnin pjesë edhe Zaha Hadid edhe studioja daneze SEARCH. Qëllimi ishte që besimit mysliman t’i jepej njëprani po aq e dukshme në peisazhin e kryeqytetit shqiptar, sa edhe besimit të krishterëapo hebraik. Pas rënies së komunizmit, ata ishin të vetëdijshëm për pozicionin unik të Shqipërisë mes veriut, jugut, lindjes dhe perëndimit. Një kulturë që mund të integronte shumë besimefetare ishte një oaz i bukur për Evropën ku polarizimi etnik dhe kulturor ka pësuar vetëm rritje.

Siç pritej, Tirana ishte qartazi një qytet me sfida financiare ku shumica e rrugëve ishin të pashtruara,e sheshi qëndror “Skënderbej” ishtë një rrethrrotullim pa qëllim. Por, optimizmi mbizotëronte mbi varfërinë. Përfaqësuesit e bashkisë ishin shumë të rinj e komunikonin direkt me Kryetarin e Bashkisë. Dukej qartë që shihnin një mundësi të vërtetë për t’i dhënë formë të ardhmes së tyre me anë të përpjekjeve dhe nismave që ata vetë ndërrmernin. Ishte frymëzuese!

Ne e fituam projektin. Koha ishte jashtëzakonisht e shkurtër, buxheti i ndërtimit mikroskopik dhe pagesa tragjikomike. Megjithatë ndjemë që aty diçka po ndodhte dhe se së paku kaq i detyroheshim rinisë shqiptare.

Zgjedhjet lokale ishin shumë afër. Qeveria e vendit në atë kohë drejtohej nga Partia Demokratike e krahut të djathtë dhe Edi Rama ishte nga Partia Socialiste. Në numërimin e parë të votave, Partia Socialiste fitoi me 10 vota. Qeveria njoftoi se do të bëhej një rinumërim dhe kandidati i së djathtës fitoi me 84 vota. Kjo shkaktoi demonstrata dhe trazira të dhunshme që zgjatën me javë të tëra.

Qeveria e re e krahut të djathtë e copëtoi projektin. Nuk do të kishte më Muze të Tolerancës dhe do të ndërtohej një xhami tradicionale me minare në vend të projekteve tona. Ishte mbresëlënëse të kuptoje se sa dhunshme dhe e beftë ishte kjo demokraci e re, por gjithashtu është e kuptueshme që liritë e sapogjetura të merren seriozisht e me një pasion të egër, të panjohur për ne në Danimakë, ku shpesh demokracinë e marrim për të mirëqënë. Une u ndjeva shumë keq (por dhe i lehtësuar) që angazhimiynë ndaj rindërtimit të Shqipërisë kishte përfunduar ende pa filluar.

Por në vitin 2013, mora përsëri një ftesë nga Edi Rama, tashmë kryeministër. Sëbashku me kuratorin Ulrich Obrist, na ftonte në një simpozium ku përkrah artistësh, kineastësh, shkrimtarësh, arkitektësh e urbanistësh do të hidhnim ide për zhvillimin Shqipërisë.

Tre vite më vonë u ftova sërish në Tiranë. Këtë herë, me ftesë të një Kryetari Bashkie tëri socialist – Erion Veliaj. Ai ndau me ne planet e shumta që kishte për qytetin dhe na inkurajoi për të parë disa mundësi zhvillimi si pjesë e procesit të rigjallërimit të qendrës tanimë të vjetëruar të qytetit. Veliaj dhe skuadra e tij kishte plane për tëndërtuar një stadium; një Pazar; hapsira të reja për biznes dhe strehim dhe pranëSheshit Skënderbej një teatër të ri kombëtar. Projekti planifikohej të zhvillohej në formë PPP-je, një partneritet publik privat, ku një zhvillues privat merr përsipë të bëjë një projekt për publikun kundrejt një tarife fikse, pagese apo qeraje, për të cilën është rënë dakort paraprakisht. Një formë tenderi që përdoret shpesh në Danimarkë. Për shembull, Østre Landsret i ri në Danimarkë është rezultat i një PPP-je për Autoritetin Danez të Ndërtimit me furnitor A. Enggaard dhe Henning Larsen dhe Norconsult si konsulent.

Sheshi, në atë kohë po rinovohej nga arkitektët etalentuar belgë të 51N4E, por puna u vonua nga demonstrata të dhunshme të organizuara nga opozita politike. Pavarësisht kundërshtisë, sheshi sot ka përfunduar dhe është një hapësirë urbane tejet e populluar e plotë jetë, e cila e ka transformuar tërësisht kryeqytetin. Për më tepër, është nominuar për Çmimin Evropian të Arkitekturës, Mies Van der Rohe, që është çmimi më i madh për arkitekturën në Evropë. Megjithëse u ndërtua në një kohë konfliktesh të ashpra, është e qartë për të gjithë sot se në Tiranë jeta urbane ka fituar mbi gjithçka.

Gjatë vizitës sonë u takuam gjithashtu me përfaqësues të Fusha sh.p.k – kontraktori vendor i Sheshit Skënderbej dhe ramë dakord që të bashkëpunojmë për një nga projektet publike të qytetit – atë të teatrit. Në vjeshtë të vitit 2017, nënshkruam një kontratë për të projektuar teatrin kombëtar si pjesë e një zone zhvillimi me disa funksione urbane.

Fillimisht vizituam godinën ekzistuese të teatrit. Aty mungonte një nën skenë dhe një kullë skenike, skena anësore dhe në përgjithësi gjithë infrastruktura e përshtatshme për funksionet e teatrit sepse në fakt nuk ishte projektuar kurrë si i tillë. I ndërtuar për argëtimin e ushtarëve fashistë në kohën kur Shqipëria ishte e pushtuar nga Italia e Musolinit mes viteve 1939 – 1943, godina nuk ishte kualifikuar kurrë si e mbrojtur.

Duke qenë se as unë dhe as kolegët nuk ishim ekspertë të arkitekturës fashiste dhe sidomos kur s’mund të jesh asnjëherë tepër i sigurt me ndërtesat historike, përgatitëm dy skica të ndryshme për një teatër të ri: njëra që ruante ndërtesën ekzistuese dhe një tjetër që fillonte nga zero.

Ndërtesa ekzistuese ishte tej mase e ngushtë, vetëm 12 metra gjerësi, thuajse e pamundur për të akomoduar një skenë teatri e cila me standardet e stome duhet të jetë sëpaku 3 herë më e gjerë. Zgjidhja ishte ngritja e skenës mbi barakat e vjetra të ushtarëve për të vendosur teatrin si një kryq tre dimensional të ngulur në strukturën ekzistuese. Një sistem koordinativ Kartezian me teknikë skene të konfiguruar. Duket e egër, brutale por mbase mund të ishte e shkëlqyer.

Për propozimin e dytë, zgjodhëm një teatër që shtrihet përgjatë truallit në mënyrë të tillë që të krijojë hapësirë maksimale për funksionet e teatrit. Ndarja e mesit hapet nga veriu, kështu që kalimtarët mund të shohin shfaqjet qe pregatiten – është sikur të hapim kapakun e motorrit të teatrit dhe ta shohim gjatë punës. Në jug, holli dhe dy skenat eksperimentale hapen drejt parkut të Muzeut Kombëtar.

Auditori i madh formon një urë midis pjesës përpara dhe asaj mbrapa dhe është i ngritur në mënyrë që të krijojë një shesh të mbuluar me fytyrë nga rruga dhe duke u kthyer mbrapsht për tu hapur në një amfiteatër të jashtëm në tarracë. Dy fasadat e hapura paraqesin jetën e tyre të brendshme, si një shtëpi kukulle që sheh nga qyteti. Dy fasadat e mbyllura ngrihen si një portal ndaj lagjes që qëndron nëntë, si një motër shqiptare e skenës Stærekassen të Teatrit Mbretëror të Kopenhagenit.

Në fillim të pranverës së vitit 2018, u ftuam në Tiranë për të prezantuar idenë. Aty morëm përgjigjet që kërkonim për të harruar variantin mbi barrakat e vjetra të cilat nuk kishin asnjë vlerë historike apo arkitektonike. Kështu përqendruam të gjitha energjitë tona në krjimin e një skene kombëtare të denjë për artin shqiptar.

Drejtori i Teatrit Kombëtar Hervin Culi dhe regjisori Altin Bashana ndihmuan me detaje specifike dhe në dy vitet në vazhdim, zhvilluam një koncept të plotë i cili rezultoi në aprovimin e 101 nga 103 artistëve të Teatrit Kombëtar. Një skenë e re kombëtare po merrte formë.

Në fund të vitit 2019, Fusha sh.p.k fitoi thirrjen publike për PPP. Për të siguruar rendimentin e projektit, Fusha rishikoi përmasat e projektit në tërësi. Ne u dakordësuam që BIG do të përqëndrohej në çuarjen përpara të projektit të Teatrit dhe një arkitekt lokal do të vijonte me projektimin e ndërtesave të tjera.

Në shkurt 2020, Fusha doli në përfundimin se nuk mund ta realizonte projektin e Teatrit sipas specifikimeve të kërkuara dhe bashkia vendosi të zbatojë projektin tonë ku në vend të palës private kontraktori do të ishte Bashkia Tiranë dhe shteti Shqiptar. Në Maj 2020 ndërtesa e vjetër u shemb dhe unë lexoj në gazetën Politiken që jam sërish pjesë e një “shitstorm”-i.

Sot nuk kemi ende një kontratë me bashkinë Tiranë. Ajo që kemi quhet shpresë, sepse kemi projektuar një teatër tërësisht transparent dhe një skenë kombëtare ndërvepruese për të gjithë publikun shqiptar. Kemi projektuarnjë ndërtesë të thjeshtë, të drejtpërdrejtë, por mbi të gjitha kemi projektuar kornizën e kulturës moderne të teatrit shqiptar.

Ky nuk është një projekt prej të cilit BIG përfiton pasi në fakt do të na kushtojë – rrogat daneze e tejkalojnë atë që mund të paguajë një klient publik shqiptar. Ky nuk është as një projekt që na sjell lëvdata pasi deri tani jam ‘lëvduar’ në gazetën daneze Politiken si nxitës dhune dhe korrupsioni.

Tirana po kalon një transformim kaq të nevojshëm dhe që siguron strukturën bazë e zhvillimit të jetës urbane dhe kulturore për shumë nga shqiptarët të cilët vitet e fundit kam pasur rastin t’i njoh më mirë. Ata po ecin në procesin e pranimit në BE, me nje popullatë të re, plot ëndrra dhe ide e që mund ta bëjnë Evropën më të pasur shumëngjyrëshe.

Do të ishte mendjengushtësi dhe arrogancë të konsideroje shtetin mik Evropian si të korruptuar dhe të padenjë për të bashkëpunuar. Megjithëse është e veshtirë dhe pa përfitim, unë mendoj se është përgjegjësi për ne si arkitektë, si krijues. Nuk besoj se ne duhet të punojmë vetëm në vendet tona ku të vijojmë të ndërtojme edhe nje tjeter fasadë te rregullt e te parashikueshme njesoj si e para, njesoj si qindra të tjera.

Unë do të vazhdoj të bashkëpunoj me ata që rrezikojnë shumë më tepër se ne këtu në Danimarkë dhe t’u jap një dorë në përballjen me sfidat e tyre, rigjallërimin e vizionve që kanë dhe realizimin ëndrrave për të ardhmen.

Njësoj do të vazhdoj të ndihmoj edhe qytetin tim të lindjes për t’u zhvilluar në qytetin që unë dhe bashkëqytetarët e mi e ëndërrojnë. Mbase nuk do të biem dakord mbi çdo gjë, por janë pikërisht mendimet e ndryshme që na ndihmojnë të ndërtojmë qytete interesantë dhe plot jetë.

*Përkthyer nga versionin origjinal botuar në të perditshmen Politiken, Copenhagen, Danimarkë

Op/Ed

“Ne nuk duhet të lejojmë shkatërrimin për edukimin arkitektonik”

Published

on

Ekspozimi i abuzimit të supozuar në Bartlett nuk duhet të bëhet një justifikim për të çmontuar mënyrën se si ne mësojmë arkitekturën, thotë Sean Griffiths.

Arsimi është sërish objekt debati intensiv. Tre vjet më parë, unë shkrova një mbrojtje të edukimit arkitektonik në këto faqe në përgjigje të kritikave të bëra ndaj modelit të saj të “shkollës së artit” nga kreu i Zaha Hadid Architects, Patrik Schumacher.

Që nga publikimi i artikullit tim, një sërë ngjarjesh të rëndësishme kanë ndikuar në arkitekturën dhe arsimin, duke përfshirë urgjencën në rritje të emergjencës klimatike dhe efektet e pandemisë Covid. Por edukimi arkitektonik, në veçanti, është tronditur nga një raport që zbulon abuzime në një nga institucionet kryesore të tij.

Reputacioni i praktikave mësimore shumë të njohura dhe të imituara të Bartlett tani është në gërmadha

Reputacioni i praktikave të mësimdhënies shumë të njohura dhe të imituara të Bartlett, shkollës së famshme të arkitekturës së UCL, tani është rrënuar për shkak të një sërë akuzash nga ish-studentët që detajojnë rastet e ngacmimit, racizmit dhe seksizmit.

Si kundërpërgjigje, stafi i profilit të lartë është pezulluar dhe drejtuesi i shkollës ka dhënë dorëheqjen. Ujërat e turbullta që atëherë janë trazuar më tej nga publikimi i një letre, të nënshkruar nga disa gazetarë të njohur arkitekturë, praktikues dhe akademikë, duke akuzuar UCL për provokimin e një gjueti shtrigash kundër stafit të Bartlett.

Ai citon ekzistencën e një llogarie në Instagram që emërton dhe turpëron një listë të gjatë të tutorëve të dyshuar abuzues. Ajo u ndoq nga afër, në atë që gjithnjë e më shumë duket si një shtrirje e luftërave kulturore në edukimin arkitektonik, nga një artikull i shkruar nga një prej nënshkruesve të letrës, Paul Finch, që duket se nënkupton se rrëfimet e abuzimit janë të ekzagjeruara.

Studentët duhet të kenë të drejtë për drejtësi dhe personat e akuzuar për padrejtësi duhet të kenë të drejtën e një procesi të rregullt ligjor

Toni i letrës është, për të thënë të paktën, për të ardhur keq. Duhet të jetë e mundur të pranohet se ka ndodhur abuzim dhe se studentët që kanë folur në fakt, nëpërmjet veprimeve të tyre të guximshme, kanë hedhur dritë mbi disa aspekte të pakëndshme të praktikës arsimore, duke kritikuar në të njëjtën kohë denoncimin e plotë të tutorëve për media sociale – një modus operandi që, si përfaqësues sindikal në një universitet, sigurisht që nuk mund ta mbështes.

Sigurisht që nuk është e diskutueshme që studentët që janë viktimizuar duhet të kenë të drejtën për drejtësi dhe që personat e akuzuar për kryerjen e padrejtësive duhet të kenë të drejtën për një proces të rregullt ligjor.

Pse dyshoj se abuzimet e raportuara nuk janë të ekzagjeruara? Epo, sepse unë vetë i jam nënshtruar kësaj lloj gjëje. Por jo në Bartlett.

Kur fillova një diplomë të arkitekturës në Politeknikun jo shumë elitar të Mançesterit në vitet 1980, një arkitekt më këshilloi të prisja të rrija zgjuar gjithë natën në këmbim të nderit për t’u pjekur i gjallë në kriza në një gjendje të rraskapitur.

Ai paralajmëroi se duhet të parashikoja që të ndërpritesha vazhdimisht nga marrja në pyetje armiqësore e motiveve të mia dhe një gjykim tallës për dështimet e mia, një sprovë që nuk ngjante me një marrje në pyetje të Stasit.

Këto qasje jo vetëm që do të reformojnë arsimin, ato do të ofrojnë gjithashtu aftësitë e nevojshme konceptuale, organizative dhe praktike që kërkojmë për t’u marrë me ndryshimet klimatike, pabarazitë sociale dhe shndërrimin e arkitekturës në një profesion ekonomikisht të qëndrueshëm për njerëzit nga të gjitha prejardhjet.

Në shumë raste, studentët dhe praktikuesit e rinj po tregojnë rrugën përpara me grupe si ACAN që udhëheqin akuzat në ndryshimet klimatike dhe FAF sfidojnë praktikat shfrytëzuese që për një kohë të gjatë janë trajtuar si normë në profesion. Në Muyiwa Oki, ka një kandidat kryengritës për president të RIBA-s, i cili përfaqëson pikërisht këto interesa.

Sistemi i studios dhe crit mund të jenë mjete të shkëlqyera për zhvillimin e formave të reja të edukimit dhe praktikës bashkëpunuese, diskursive dhe të politizuar. Por në trajtimin e padrejtësisë, ne nuk duhet të lejojmë shkatërrimin e asaj që është ende e madhe për edukimin arkitektonik. Dhe sigurisht të mos ua hapim derën atyre në institucionet arsimore të cilët do të ishin shumë të lumtur ta bënin këtë për ne.

Sean Griffiths është një artist, arkitekt dhe akademik. Ai praktikon arkitekturën si Arkitekt Modern, është profesor i arkitekturës në Universitetin e Westminsterit dhe profesor vizitor i arkitekturës në Universitetin e Yale. Ai ishte drejtor themelues i praktikës së artit/arkitekturës FAT (Fashion Architecture Taste) midis 1991 dhe 2014./Media Ndërtimi

Continue Reading

Op/Ed

Siguria dhe shëndeti në punë, obligimet e punëdhënësit dhe të punësuarit

Published

on

Si rrjedhojë, Punëdhënësi kosovar është përgjegjës për sigurinë dhe shëndetin e të punësuarve të tij.

Duhet që për secilin të punësuar të ketë raport mjekësor që dëshmon aftësitë e tij punuese. Këto kontrollime shëndetësore realizohen në Institucionet e Mjekësisë së Punës, të licencuara nga Ministria e Shëndetësisë (MSH). Të tilla, në vendin tonë janë dy: Instituti i Mjekësisë së Punës në Gjakovë, dhe ai në Obiliq.

Rëndësia e realizimit të kontrollimeve shëndetësore konsiston në atë se secili i punësuar duhet që ta ketë një kronologji të shëndetit të tij, dhe në varësi të rezultateve të marra, bëhet sistemimi i të punësuarit në vendin e punës. Në lidhje me atë se në çfarë afatesh duhet të realizohen këto kontrolle, është i vlefshëm parimi se një vend pune i konstatuar me risk të lartë, duhet që çdo vit të realizoj kontrollimin shëndetësor, ndërsa një vend tjetër i punës, i konstatuar me risk të mesëm, apo të ulët, duhet që çdo tri vite të bëhet kontrollimi.

E gjithë kjo, me qëllimin që të punësuarit të realizojnë të drejtën që të jenë në dijeni për ndikimin që vendi i tyre i punës ka në shëndetin e tyre.

Vlerësimi i riskut – rrezikut për secilin vend pune

Një tjetër obligim i Punëdhënësit është ai që për çdo vend pune duhet që ta ketë të hartuar Aktin e Vlerësimit të Riskut (Risku nënkupton gjasën për me ndodh një lëndim, apo aksident në vendin e punës…). Ky dokument që në menaxhimin e sigurisë dhe shëndetit në punë është një manual veprimi, përpilohet nga persona dhe institucione të specializuara. Akti i Vlerësimit të Riskut përbëhet nga disa etapa – secila prej tyre e rëndësisë së veçantë.

Fillimisht bëhet identifikimi i rreziqeve, dëmtuesve, ngarkesave dhe konstatohet prania e tyre në vendin e punës; pastaj bëhet konstatimi i mundësisë dhe pasojës për dhe ndaj rrezikut, krejt në fund rekomandohen masa për ngritjen e nivelit të sigurisë dhe shëndetit në punë, përkitazi me të gjetjet që dalin nga vlerësimi i riskut.

Me miratimin e këtij dokumenti, Punëdhënësi obligohet që t`i njoftoj të punësuarit në lidhje me atë që është e dokumentuar – pra me rreziqet, dëmtuesit, ngarkesat. Krahas njoftimit, i njëjti është i obliguar që masat mbrojtëse dhe ato parandaluese të paraqitura në Aktin e Vlerësimit të Riskut të implementohen.Përgjegjësitë e të punësuarve për punë të sigurtëLigjvënësi kosovar ka paraparë përgjegjësi edhe për të punësuarit:

“Çdo i punësuar ka përgjegjësi të përkujdeset për sigurinë dhe shëndetin e vet dhe të personave të tjerë në punë, në përputhje me trajnimin dhe udhëzimet që i janë dhënë nga punëdhënësi…“.

Kështu për të gjitha masat mbrojtëse, përfshirë këshillat, njoftimet, të cilat i ka ndërmarrë punëdhënësi, të punësuarit janë të obliguar që t`i zbatojnë. Të punësuarit, gjithashtu kanë për obligim që t’i bartin Pajisjet Personale Mbrojtëse (PPM), dhe Pajisjet Kolektive Mbrojtëse (PKM). Përveç përdorimit të tyre ata obligohen që t’i mirëmbajnë këto pajisje dhe për përdorimin apo jo të tyre ata janë përgjegjës vetë.

Në fund, do të duhet të përçohej mesazhi i qartë se kemi të bëjmë me një nga hallkat më humane të shoqërisë. Siguria dhe shëndeti janë të drejta natyrore për njeriun, si të tilla ato duhet të mbrohen në të gjithë akterët: Punëdhënësit, Profesionistët, Institucionet.Shkruajnë: Naim Bajraktari, Ekspert i Sigurisë dhe shëndetit në punë & Lirik Veselaj, Jurist. Autorët janë të angazhuar në trajnimin e punëdhënësve dhe punëmarrësve për siguri dhe shëndet në punë.

Shkruajnë: Naim Bajraktari, Ekspert i Sigurisë dhe shëndetit në punë & Lirik Veselaj, Jurist. Autorët janë të angazhuar në trajnimin e punëdhënësve dhe punëmarrësve për siguri dhe shëndet në punë.

Continue Reading

Op/Ed

Vrulli i ndërtimit në Tiranë: progres apo spastrim?

Published

on

Planet më të vogla pasuese të “Tirana 2030” të quajtura PDV – Plane të Detyruara Vendore, ndryshe masterplane – ndërhyjnë drastikisht në realitetin urban të këtyre zonave duke fshirë komunitetet ekzistuese. Aplikimi i planeve në zonën e “5 Majit” dhe në Kombinat po bëhet shpejt dhe dhunshëm duke shfrytëzuar edhe urgjencën e strehimit të banorëve të ngelur të pastrehë nga termeti. Me moton Churchilliane “asnjëherë mos e lër një krizë të të shkojë dëm” udhëheqja po e shfrytëzon rindërtimin nga tërmeti si mundësi për të ndërhyrë shpejt, duke kapërcyer gjithë hallkat që parashikon një procedurë e ligjshme e e logjikshme, përfshirë këtu edhe diskutimin publik.

Zhvillimi i këtyre planeve u është besuar përsëri dy stararkitektëve italianë të afërt me Ramën. Stefano Boeri, përpilues i planit të përgjithshëm “Tirana 2030”, e ka dizajnuar edhe masterplanin për zonën e “5 Majit”. Këtë zonë ai e riemëron nga zona e Bregut të Lumit, siç njihet gjerësisht, në “Tirana Riverside”.

***

Masterplani parasheh prishje masive dhe rindërtim të pothuajse gjithë lagjes. Prishjet kanë filluar. Një grup banorësh në zonën residenciale janë organizuar duke çuar çështjet në gjykatë dhe duke fituar disa prej këtyre çështjeve të hapura.

Ndërkohë, prishje masive po bëhen edhe në objektet ish-industriale, ku prej gati tri dekadash janë vendosur qindra familje të ardhura kryesisht nga veriu i Shqipërisë. Ata janë konsideruar gjithë këto vite si zaptues. Banorët tregojnë se si fillimisht strukturat gjigande u shërbyen si strehë për të futur kokën, po iu desh shumë kohë të bëheshin të banueshme.

***

Zonat e vetë-ndërtuara kanë një shtrirje të tillë në territor që nuk mund të injorohet më. Në gjenezën e tyre janë formëzuar jashtë logjikës së shtetit dhe tregut. Futja e shtetit duke përdorur instrumentat e disiplinës së arkitekturës bie natyrshëm ndesh me karakterin autonom të këtyre zonave. Arkitektura, në evolucionin e saj deri më sot, njihet si një disiplinë eurocentriste, higjenizuese dhe është në fazat e para të vënies në dyshim të metodave të saj dominuese në territor, pavarësisht që shqetësimin për karakterin determinist të saj e kanë ngritur shumë autorë nga brenda dhe jashtë disiplinës duke reflektuar efektet e modernizmit.

Lind nevoja që arkitektura të bashkëpunojë me disiplina të tjera si antropologjia, sociologjia, gjeografia urbane për të kuptuar kulturën e vendit ku ndërhyn. Nëse, siç po e shohim, modeli i pallatizimit është e vetmja formë zhvillimi që riterritorializon vrullshëm Tiranën, atëherë e kemi humbur shansin për një qytet divers.

Sociologia amerikane Sharon Zukin vë në pah tendencën e shkollës bashkëkohore të dizajnit urban dhe arkitekturës për të projektuar kryesisht për klasën e mesme të lartë, atë që shërben si nxitëse e gentrifikimit, që është në gjendje të paguajë në treg për banesën. Kritika që ajo bën ndaj këtij fenomeni është që arkitektura përqendrohet vetëm tek një mënyrë jetese duke prodhuar një lloj dizajni universal e homogjenizues, duke rezultuar në një sterilizim të formave të tjera të krijimit të hapësirave.

Në këtë kuptim, një udhëheqje që pretendon të jetë e majtë do duhej të ishte, në mos krenare, të paktën më empatike për karakterin popullor e komunitar të zonave të krijuara nga vetë njerëzit në komunitet, duke i vlerësuar për atë që janë, e jo duke i asgjësuar dhunshëm, aq më pak duke riprodhuar e përforcuar stigmën që ekziston ndaj tyre. Shteti i pas viteve të ‘90-ta, në fillim anarkik e më pas i korruptuar, sot shfaqet si armiku që u kërcënon banorëve ekzistencën, që i sulmon e i zvogëlon në kapacitetet e tyre.

Për një fëmijë që sheh prindin të pashpresë nën dhunë shtetërore është një dramë shumë e fortë për t’u procesuar. Ai ka mësuar tashmë që shteti dhe polici janë armiku. Është rritur duke parë se si streha merrte formë vit pas viti, si të gjithë familjarët përfshirë vetë ai, ishin të angazhuar në një formë a në një tjetër për ta lartësuar shtëpinë, për ta mirëmbajtur, me shpresën edhe për ta legalizuar.

Kurajo e krenari lexohet në gjithë qenien e nanës Lizë në ditët e saj më të vështira kur e nxorrën nën qiell të hapur. Rezistencë e guxim tek gratë e “5 Maji” të lidhura krah për krah përballë policisë e buldozerëve. Mijëra zemra ngriti peshë e i bëri bashkë rezistenca për mbrojtjen e teatrit. Kjo është Tirana që i reziston dhunës e kulturës së dominimit, por jo progresit. Ky i fundit nuk mund të vijë kështu.

Progresi vjen së pari nga politika të pranimit e kuptimit të tjetrit, nga ndërtimi i një kulture komunikimi, empatie e fryme negocimi.

Por ata nxitojnë. Nuk kanë kohë për të humbur.

Ky artikull është shkruar nga nga Dorina Pllumbi dhe është publikuar në Kosovotwopointzero.com.

Artikulli është prodhuar me mbështetjen financiare të “Trusti Ballkanik për Demokracinë“, projekt i Fondit Gjerman Marshall të Shteteve të Bashkuara dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme të Norvegjisë. Opinionet e shprehura në këtë artikull nuk paraqesin domosdoshmërisht ato të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Norvegjisë,Trustit Ballkanik për Demokraci, Fondit Gjerman Marshall të Shteteve të Bashkuara, apo partnerëve./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Trending