Connect with us

Aktuale

Dy dekada të privatizimit në Kosovë, cilat ishin sukseset dhe dështimet?

Published

on

Procesi i privatizimit të ndërmarrjeve shoqërore dhe aseteve të tjera në Kosovë, i nisur dy dekada më parë, është afër përmbylljes.

Në Qeverinë e Kosovës thonë se ky proces është ndërlidhur tashmë me formimin dhe funksionalizimin e Fondit Sovran.

“Draft-ligji për Fondin Sovran është afër finalizimit dhe së shpejti pritet të procedohet për miratim në Qeveri. Ligji nënkupton themelimin e Fondit Sovran dhe shuarjen e Agjencisë Kosovare të Privatizimit”, thotë Përparim Kryeziu, zëdhënës i Qeverisë.

Ai nuk ofron ndonjë afat kohor se kur mund të përmbyllet i gjithë procesi.

Por, me planin qeverisës të ekzekutivit të tanishëm është vendosur që pasuria e Kosovës të mbrohet përmes Fondit Sovran, i cili do t’i marrë në pronësi asetet strategjike të Republikës së Kosovës, për të mundësuar investime nga jashtë dhe qasje në tregje të huaja të kapitalit.

Në Agjencinë Kosovare të Privatizimit konfirmojnë për REL-in se kanë nisur evidentimin e aseteve që do t’i barten Fondit Sovran.

Sipas AKP-së, deri më tani, janë evidentuar gjithsej 2.448 asete, përfshirë: miniera, ndërtesa administrative e lokale, fabrika, hotele, ferma, depo të ndryshme, pika të karburanteve, qendra rehabilituese, zyra, toka bujqësore të të gjitha kategorive e të tjera.

Në mesin e ndërmarrjeve shoqërore, të konsideruara të mëdha, janë edhe disa që kanë dështuar në privatizim.

Procesi i privatizimit në Kosovë ka nisur në vitin 2003 nga Agjencia Kosovare e Mirëbesimit (AKM), ndërsa është bartur në vitin 2008 tek Agjencia Kosovare e Privatizimit (AKP).

Kosova ka identifikuar 3.951 asete për privatizim. Deri më tani janë shitur 2.315 asete, në vlerë prej më shumë se 780 milionë eurosh.

Disa ndërmarrje shoqërore janë shitur përmes metodës së ashtuquajtur spin-off i rregullt, e cila lejon ndryshimin e veprimtarisësë ndërmarrjes.

Kurse, ndërmarrjet që janë konsideruar të mëdha, janë privatizuar me metodën spin-off special, e cila nuk lejon ndërrimin e veprimtarisë.

Sipas AKP-së, shumica e këtyre ndërmarrjeve shoqërore pas luftës, më 1999, kanë mbetur pa mirëmbajtje, me teknologji të vjetruar dhe pa investime për një kohë të gjatë.
Nga AKP-ja thonë se me shumë punë, ata kanë arritur t’i nxjerrin në tenderim dhe t’i privatizojnë shumicën prej tyre.

Shumë ndërmarrje të privatizuara shoqërore sot janë kompani të suksesshme, vlerësojnë në AKP.

Teuta Kurshumlija është menaxhere e shitjes dhe marketingut në vreshtarinë dhe verarinë “StoneCastle” në Rahovec, e themeluar në vitin 1952 si ndërmarrja shoqërore“NBI Rahoveci”.

Kurshumlija thotë se në këtë kompani, që nga privatizimi në vitin 2006, janë bërë investime të shumta që e kanë bërë atë të suksesshme.

“Janë respektuar të gjitha proceset gjatë fazës së privatizimit. ‘StoneCastle’ punëson 230 punëtorë të përhershëm, ndërsa gjatë vitit arrijmë [të punësojmë] nga 600 deri në 700 punëtorë [sezonalë]”, thotë Kurshumlija.

Në Agjencinë Kosovare të Privatizimit thonë se nga privatizimi i ndërmarrjeve shoqërore janë krijuar qindra mijëra vende pune.

Sipas një hulumtimi që ka bërë AKP-ja në vitin 2021, gjatë të cilit janë studiuar 1.281 kontrata të privatizimeve, blerësit e aseteve kanë punësuar 32.403 punëtorë.

Punësimet më të mëdha, sipas këtij hulumtimi, janë bërë në Komunën e Suharekës, atë të Istogut, Drenasit, Mitrovicës së Jugut, Ferizajt, Gjilanit, Pejës, Gjakovës, Prishtinës dhe Prizrenit.

Me rregullore, çdo punëtor që ka qenë i evidentuar si punëtor i ndërmarrjes shoqërore në kohën e privatizimit, ka pasur të drejtë të marrë pjesë në 20-përqindëshin e të hyrave nga shitja. Sipas të dhënave zyrtare, janë mbi 51.000 persona që kanë përfituar nga ky 20-përqindësh.

Në mesin e ndërmarrjeve shoqërore, të konsideruara të mëdha, janë edhe disa që kanë dështuar pas privatizimit.

Sipas AKP-së, këto ndërmarrje nuk i kanë plotësuar zotimet kontraktuale për punësim dhe investime kapitale. Për pasojë, atyre u janë tërhequr aksionet dhe janë kthyer nën administrim të AKP-së.

Kompanitë që kanë pësuar kështu, sipas AKP-së, janë: Ndërmarrja e Re “Miniera” dhe Industria e Magnezitit (MIM Golesh) në Lipjan, Ndërmarrja e Re “Miniera e Magnezit” (XIM Strezovc) në Kamenicë, Fabrika “Llamkos” në Vushtrri, “Grand Hotel” në Prishtinë dhe Ndërmarrja e Re “AgrokosovaHolding” në Suharekë.

Miniera e Magnezitit në Strezovc- Kamenicë, sipas AKP-së, ka deri në 5 milionë tonë rezerva të magnezitit. Atje dikur punonin mbi 1 mijë punëtorë.

Kjo minierë u privatizua nga kompania “Iming” në vitin 2007, me vlerë prej 730 mijë eurosh. Blerësi u zotua për investime deri në 14 milionë euro dhe punësim të 230 punëtorëve.

Por, në pamundësi të përmbushjes së zotimeve, Agjencia Kosovare e Privatizimit ia tërhoqi aksionet dhe ndërmarrja u kthye në pronësi të AKP-së.

Miniera e Magnezitit është një prej aseteve që pritet t’i kalojë Fondit Sovran të Qeverisë së Kosovës.

Privatizimi nuk e ngjalli ekonominë e Kosovës

Në fillim, shpresat ishin që procesi i privatizimit të sillte zhvillim të hovshëm ekonomik dhe të gjeneronte vende të shumta pune. Por, ekspertë të ekonomisë thonë se kjo nuk është arritur gjatë 20 vjetëve të kaluar.

Berim Ramosaj, profesor i ekonomisë në Universitetin e Prishtinës, thotë se Kosova nuk mund të krenohet shumë me efektet e privatizimit.

“Duke marrë parasysh objektivin që e kemi pasur, që privatizimi të ketë ndikim të madh në rritje ekonomike… dhe kur e shohim sot që rritja ekonomike është në përqindje të ulët, vijmë në përfundim se privatizimi, në aspektin e përgjithshëm, nuk i ka dhënë rezultatet e parashikuara”, thotë Ramosaj për Radion Evropa e Lirë.

Kosova, sipas tij, vazhdon të ketë probleme të mëdha ekonomike – me një rritje ekonomike mesatare vjetore prej 4 për qind, e cila nuk e adreson problemin e papunësisë që kalon 20 për qind.

“Defektet në procesin e privatizimit kanë ardhur si pasojë e një procesi jotransparent, ka pasur gabime dhe veprime korruptive”, thotë Ramosaj.

Ai, megjithatë, pranon se edhe teknologjia e atyre ndërmarrjeve ka qenë e trashëguar dhe e vjetruar.

Hetimet e procesit të privatizimit

Procesi i privatizimit ka përfunduar në vitin 2020 në një Komision hetimor parlamentar.

Komisioni ka nisur hetimin e tij nga fillimi i punës së ish-Agjencisë Kosovare të Mirëbesimit, që u pasua nga Agjencia Kosovare e Privatizimit.

Ky komision nuk i ka dhënë konstatimet përfundimtare lidhur me atë se çfarë shkeljesh të procedurave apo keqpërdorimesh eventuale mund të kenë ndodhur gjatë procesit të privatizimit, por është thënë se ka indikacione se ky proces është përcjellë me një numër të madh të parregullsive.

Puna e atij komisioni ka mbetur e papërfunduar pasi në atë kohë Kuvendi i Kosovës është shpërndarë./Media Ndërtimi

Aktuale

Festivali të Arkitekturës dhe Dizajnit ‘Concéntrico’, shënon edicionin jubilar në Spanjë

Published

on

Nga 25 prilli deri më 1 maj 2024, në qytetin spanjoll Logroño, Concéntrico përgatitet për edicionin e tij të 10-vjetorit. I parashikuar si një soditje e ndryshimit të mjediseve urbane dhe një mundësi për të ndarë njohuri rreth këtyre proceseve, Festivali Ndërkombëtar i Arkitekturës dhe Dizajnit të këtij viti përfshin formate të reja për të angazhuar një audiencë më të gjerë dhe për të eksploruar kohën si një katalizator për ndryshimin në dizajnin urban dhe social.

Festivali zgjeron programin e tij, duke shfaqur 21 instalime nga dizajnerë të 20 kombësive të ndryshme, përveç disa nismave dhe eksplorimeve të tjera.

Instalacionet urbane përfaqësojnë ndoshta aspektin më të dukshëm dhe më tërheqës të festivalit, duke eksploruar temën përmes dizajnit dhe duke synuar të gjenerojë ndërveprime midis arkitektëve dhe publikut më të gjerë. Që nga viti 2015, festivali ka krijuar mbi 120 instalime urbane.

Këtë vit, arkitektët dhe projektuesit e ftuar propozojnë një shumëllojshmëri të gjerë qasjesh, nga rinatyrëzimi i hapësirave publike, tek riinterpretimi i metodave popullore, ripërdorimi i materialeve nga botimet e mëparshme, krijimi i eksplorimeve përmes lëvizjes ose sfidimi i konceptit të strehimit. Eksploroni listën e plotë të instalimeve urbane të ardhshme të përgatitura për këtë edicion.

Edicionet e mëparshme të festivalit mirëpritën ndërhyrje nga dizajnerë të njohur dhe të ardhshëm, duke përfshirë Studio Ossidiana, Tudor Vlāsceanu Architect, Rintala Eggertsson Architects ose Piovenefabi. Duke hapur biseda rreth komunitetit dhe identiteteve lokale, si dhe çështjeve të përfshirjes, ndryshimit të përkufizimeve të familjeve apo sfidave të ekologjisë, festivali përfaqëson një mundësi për eksplorim përmes dizajnit./Media Ndërtimi

Continue Reading

Aktuale

Auditohet procesi i lejeve të ndërtimit në Komunën e Prishtinës për periudhën 2021-2023

Published

on

Në vazhdën e zbatimit të Planit Vjetor të Auditimit për sezonin auditues 2023/2024, Zyra Kombëtare e Auditimit (ZKA) është duke realizuar auditimin e performancës “Procesi i lejeve të ndërtimit në komunën e Prishtinës” për periudhën 2021-2023.

Auditimi do të vlerësojë nëse komuna e Prishtinës përdori në mënyrë efektive dhe efikase mekanizmat që sigurojnë së ndërtimet e larta janë në përputhje me planifikimet hapësinore, nëse komuna përdori mekanizmat në dispozicion për të siguruar se janë lëshuar certifikatat e përdorimit e që përbëjnë vërtetim të cilësisë dhe sigurisë së ndërtesave për përdorim.

Duke pasur parasysh zhvillimin e hovshëm të ndërtimeve të larta në komunën e Prishtinës dhe sigurimin e kushteve sa më cilësore të banimit, Zyra Kombëtare e Audimit përmes këtij auditimi do të vlerësojë gjendjen aktuale me qëllim të përmirësimit të procesit të lejeve të ndërtimit dhe pajisjes me certifikata të përdorimit në Komunën e Prishtinës.

Zyra Kombëtare e Auditimit vlerëson se është me interes për publikun vlerësimi i procesit të dhënies së lejeve të ndërtimit që nga planifikimi e deri të lëshimi i certifikatave të përdorimit./Media Ndërtimi

Continue Reading

Aktuale

Rreth 400 ndërmarrje të vogla dhe të mesme priten të përfitojnë grante

Published

on

Sot përfundon afati për aplikim për grante për ndërmarrjet mikro të vogla dhe të mesme, e hapur nga Agjencia për Investime dhe Përkrahjen e Ndërmarrjeve në Kosovë. Zyrtarë nga KIESA thonë se në tri kategori të ndryshme, pritet t’i kenë rreth 400 përfitues të granteve, ndërsa vlera totale e mbështetjes është 2.5 milionë euro.

Grant-skema për blerjen e makinerive prodhuese dhe përpunuese në vlerë prej 1.7 milion euro, Grant-skema për certifikimin e produkteve, në vlerë prej 500 mijë euro, dhe Grant-skema për digjitalizimin e bizneseve në vlerë prej 300 mijë euro, janë tri thirrje për aplikim nga KIESA, për ndërmarrje mikro, të vogla dhe të mesme.

Drejtori i Agjencisë për Investime dhe Përkrahjen e Ndërmarrjeve në Kosovë, Zef Dedaj, në një intervistë për Radio Kosovën, thotë se qëllimi i kësaj mbështetjeje është që të nxitë bizneset për të kontribuuar në ekonominë qarkore dhe për të digjitalizuar bizneset e tyre. Ai thotë se bizneset e udhëhequra nga gratë dhe ato me synim punësimin e grave, do të kenë përparësi më shumë.

“Këtë vit te makineria presim t’i kemi rreth 70 – 80 përfitues, te certifikimi 25 deri në 300, te digjitalizimi i bizneseve rreth 100 kompani përfituese. Kur flasim për grant-skemat e dy viteve të fundit, te digjitalizimi, nga 64 përfitues kemi pasur 34 biznese femra, nga 70 që i kemi pasur për makineri vitin e fundit 9 apo 10 prej tyre kanë qenë të udhëhequra nga femrat. Kriteret bazë të udhëzimit administrativ duhet t’i plotësojnë të gjithë, e në këtë rast kur flasim për biznese të udhëhequra nga gratë, ato kanë pikë më shumë. Dua të theksoj se mjaft shpesh kemi biznese të udhëhequra nga gratë që janë prezentë në panaire”, tha ai.

Ater Arifi, nga Prizreni, ka 23 vjet që merret me artizanate të ngjyrosjes dhe dizajnit. Duke folur për Radio Kosovën, ajo thotë se përkrahjet nga komuna dhe ministria u ndihmojë që të ecin përpara drejt zhvillimit.

“Qe 23 vjet i mësoj gratë në kurse për ngjyrosje në dru, pëlhurë, xhama, stoli dhe prodhim të sapunëve bio. Deri më tash i kemi trajnuar mbi 15 gra që tashmë kanë marrë këtë profesion, e për këtë na ka përkrahur komuna me drejtoritë, grante prej ministrisë dhe shumë gra janë punësuar në Prizren. Kursi zgjat dy muaj, janë teknika të ndryshme. Këto panaire na ndihmojnë shumë. Kemi marrë subvencion para dy vitesh dhe jemi shumë të kënaqur”, theksoi ai.

Edhe Zejxhan Celina, një filigraniste nga Prizreni, thotë se ka biznes individual që merret me stoli filigrani të kombinuar me perla.

“Përfitojmë grante e subvencione, por nuk na japin para për të blerë materialë, ato i jepen për inventarë p.sh makina, tavolina e të tjera. Grantet i marrim vetëm një herë, sepse dy tavolina apo makina nuk na duhen. Organizojmë kurse të ndryshme dhe duhet të aplikojmë për subvencione, sepse Prizreni është një vend që ka shumë turistë dhe duhet ta zgjerojmë kapacitetin e punës dhe ta profesionalizojmë edhe më shumë. Në panaire ne njohim njerëz, shohim produktet tona sepse jo gjithkush ka mundësi t’i shoh”, tha ajo.

Ndryshe, përveç këtyre tri grant-skemave, Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, pritet të lansojë edhe tri grant-skema të reja për zhvillim të inovacionit, turizmit dhe artizanateve./Media Ndërtimi

Continue Reading

Trending