Connect with us

Op/Ed

A jetojmë në një epokë kur akti i arkitekturës përballet me dyshime?

Published

on

Për kë po projektojmë? Kush e ka privilegjin e punës sonë? Kujt i bën dëm? A është edhe e nevojshme? Të gjitha janë pyetje të vlefshme. Të ngulitura në ato takime të vërteta dhe shpesh thellësisht të pakëndshme janë mundësi unike për të mësuar dhe reflektuar mbi hapësirën dhe vendin dhe për të krijuar shtigje të reja drejt veprimeve të informuara që çojnë në barazi, drejtësi dhe shërim më të madh.

Arkitektura me të vërtetë mund të ndajë, shtypë dhe diskriminojë. Por ai gjithashtu posedon fuqinë unike për t’u lidhur, ngritur dhe shëruar. Unë e di këtë nga përvoja e dorës së parë.

Firma jonë ka projektuar shumë vende adhurimi, secili një përvojë thellësisht reflektuese dhe shpërblyese, secili një kërkim përulës. Një projekt i hershëm, St. Këto projekte na ndihmuan të zgjerojmë përkufizimin e bukurisë, përtej tullave dhe llaçit të thjeshtë, për të përfshirë përulësinë, drejtësinë, mirësinë dhe besimin. Këto vlera, jam i bindur, janë bartur edhe në projekte të tjera.

Pas uraganit Katrina, ne u ngarkuam të ndihmonim për të rivendosur Superdome (katedralja më e mirë laike), një vend i mbërthyer i kaosit dhe strehimit për pothuajse 30,000 Nju Orleanianë.

Riparimi i atij vendi, një vend lidhjeje, grumbullimi dhe komuniteti (aspak ndryshe nga kishat ku kemi punuar), ishte një hap thelbësor në rimëkëmbjen e qytetit pas stuhisë. Superdoma e rindërtuar dhe e ripagëzuar, e aftë për të krijuar histori të reja, u bë një simbol i fuqishëm i shërimit dhe rinovimit.

Për një kohë të gjatë, arkitektura u pa si një kërkim thjesht material, material prej qelqi dhe çeliku, një botë e matur në një univers të pamatshëm.

Bëhej fjalë për përdorimin e teknologjisë për të pushtuar dhe zbutur natyrën, për të kanalizuar lumenjtë e saj të furishëm; kishte të bënte me përdorimin e hapësirës për të korralizuar, përmbajtur dhe kontrolluar qytetarët e saj të margjinalizuar.

Shtrirja e këtyre pyetjeve mund të jetë e gjerë, duke përfshirë gjithçka nga kërkimi etnografik, antropologjia kulturore, arkitektura mjeko-ligjore, menaxhimi i tokës dhe konservimi deri te restaurimi, drejtësia mjedisore dhe racore dhe angazhimi autentik i komunitetit. Dhe ato zbatohen njëlloj për qytetet, ku ekologjia e ndërlidhur përfshin njerëzit, klimën, sistemet e transportit, infrastrukturën, strukturën urbane dhe komunitare, të gjitha këto do të vijnë në kontakt intim me ndërtesën tonë emergjente.

Këto vende, gjithashtu, janë mundësi paralele për shërim dhe lidhje dhe sjellin me vete ekologji unike dhe një ndjenjë të ngjashme përgjegjësie dhe kujdestarie të përbashkët. Prandaj, një hap i parë thelbësor në krijimin e arkitekturës që promovon paqen, që shëron dhe frymëzon, duhet të jetë një llogaritje e ndershme e së kaluarës – një llogari, nëse dëshironi.

Arkitektët, duke vepruar si arkeologë kulturorë, kanë mundësinë të zbulojnë dhe pranojnë këto të vërteta dhe si rezultat të ndërtojnë struktura të reja.

VICTOR F. TRAHAN është një konservator dhe filantropist amerikan dhe themeluesi dhe drejtori i projektimit të Trahan Architects në New Orleans dhe Nju Jork. Trahan Architects harton projekte vendase dhe ndërkombëtare që kanë marrë njohje globale për punë që janë historikisht të bazuara dhe estetikisht sublime. Vetë Trahan është lavdëruar për përdorimin e tij inovativ të materialeve të qëndrueshme, që rrjedh nga besimi i tij i fortë personal në vlerën e ruajtjes së mjedisit dhe projektimit për barazi racore dhe hapësinore në mjedisin e ndërtuar./Media Ndërtimi.

Op/Ed

“Ne nuk duhet të lejojmë shkatërrimin për edukimin arkitektonik”

Published

on

Ekspozimi i abuzimit të supozuar në Bartlett nuk duhet të bëhet një justifikim për të çmontuar mënyrën se si ne mësojmë arkitekturën, thotë Sean Griffiths.

Arsimi është sërish objekt debati intensiv. Tre vjet më parë, unë shkrova një mbrojtje të edukimit arkitektonik në këto faqe në përgjigje të kritikave të bëra ndaj modelit të saj të “shkollës së artit” nga kreu i Zaha Hadid Architects, Patrik Schumacher.

Që nga publikimi i artikullit tim, një sërë ngjarjesh të rëndësishme kanë ndikuar në arkitekturën dhe arsimin, duke përfshirë urgjencën në rritje të emergjencës klimatike dhe efektet e pandemisë Covid. Por edukimi arkitektonik, në veçanti, është tronditur nga një raport që zbulon abuzime në një nga institucionet kryesore të tij.

Reputacioni i praktikave mësimore shumë të njohura dhe të imituara të Bartlett tani është në gërmadha

Reputacioni i praktikave të mësimdhënies shumë të njohura dhe të imituara të Bartlett, shkollës së famshme të arkitekturës së UCL, tani është rrënuar për shkak të një sërë akuzash nga ish-studentët që detajojnë rastet e ngacmimit, racizmit dhe seksizmit.

Si kundërpërgjigje, stafi i profilit të lartë është pezulluar dhe drejtuesi i shkollës ka dhënë dorëheqjen. Ujërat e turbullta që atëherë janë trazuar më tej nga publikimi i një letre, të nënshkruar nga disa gazetarë të njohur arkitekturë, praktikues dhe akademikë, duke akuzuar UCL për provokimin e një gjueti shtrigash kundër stafit të Bartlett.

Ai citon ekzistencën e një llogarie në Instagram që emërton dhe turpëron një listë të gjatë të tutorëve të dyshuar abuzues. Ajo u ndoq nga afër, në atë që gjithnjë e më shumë duket si një shtrirje e luftërave kulturore në edukimin arkitektonik, nga një artikull i shkruar nga një prej nënshkruesve të letrës, Paul Finch, që duket se nënkupton se rrëfimet e abuzimit janë të ekzagjeruara.

Studentët duhet të kenë të drejtë për drejtësi dhe personat e akuzuar për padrejtësi duhet të kenë të drejtën e një procesi të rregullt ligjor

Toni i letrës është, për të thënë të paktën, për të ardhur keq. Duhet të jetë e mundur të pranohet se ka ndodhur abuzim dhe se studentët që kanë folur në fakt, nëpërmjet veprimeve të tyre të guximshme, kanë hedhur dritë mbi disa aspekte të pakëndshme të praktikës arsimore, duke kritikuar në të njëjtën kohë denoncimin e plotë të tutorëve për media sociale – një modus operandi që, si përfaqësues sindikal në një universitet, sigurisht që nuk mund ta mbështes.

Sigurisht që nuk është e diskutueshme që studentët që janë viktimizuar duhet të kenë të drejtën për drejtësi dhe që personat e akuzuar për kryerjen e padrejtësive duhet të kenë të drejtën për një proces të rregullt ligjor.

Pse dyshoj se abuzimet e raportuara nuk janë të ekzagjeruara? Epo, sepse unë vetë i jam nënshtruar kësaj lloj gjëje. Por jo në Bartlett.

Kur fillova një diplomë të arkitekturës në Politeknikun jo shumë elitar të Mançesterit në vitet 1980, një arkitekt më këshilloi të prisja të rrija zgjuar gjithë natën në këmbim të nderit për t’u pjekur i gjallë në kriza në një gjendje të rraskapitur.

Ai paralajmëroi se duhet të parashikoja që të ndërpritesha vazhdimisht nga marrja në pyetje armiqësore e motiveve të mia dhe një gjykim tallës për dështimet e mia, një sprovë që nuk ngjante me një marrje në pyetje të Stasit.

Këto qasje jo vetëm që do të reformojnë arsimin, ato do të ofrojnë gjithashtu aftësitë e nevojshme konceptuale, organizative dhe praktike që kërkojmë për t’u marrë me ndryshimet klimatike, pabarazitë sociale dhe shndërrimin e arkitekturës në një profesion ekonomikisht të qëndrueshëm për njerëzit nga të gjitha prejardhjet.

Në shumë raste, studentët dhe praktikuesit e rinj po tregojnë rrugën përpara me grupe si ACAN që udhëheqin akuzat në ndryshimet klimatike dhe FAF sfidojnë praktikat shfrytëzuese që për një kohë të gjatë janë trajtuar si normë në profesion. Në Muyiwa Oki, ka një kandidat kryengritës për president të RIBA-s, i cili përfaqëson pikërisht këto interesa.

Sistemi i studios dhe crit mund të jenë mjete të shkëlqyera për zhvillimin e formave të reja të edukimit dhe praktikës bashkëpunuese, diskursive dhe të politizuar. Por në trajtimin e padrejtësisë, ne nuk duhet të lejojmë shkatërrimin e asaj që është ende e madhe për edukimin arkitektonik. Dhe sigurisht të mos ua hapim derën atyre në institucionet arsimore të cilët do të ishin shumë të lumtur ta bënin këtë për ne.

Sean Griffiths është një artist, arkitekt dhe akademik. Ai praktikon arkitekturën si Arkitekt Modern, është profesor i arkitekturës në Universitetin e Westminsterit dhe profesor vizitor i arkitekturës në Universitetin e Yale. Ai ishte drejtor themelues i praktikës së artit/arkitekturës FAT (Fashion Architecture Taste) midis 1991 dhe 2014./Media Ndërtimi

Continue Reading

Op/Ed

Siguria dhe shëndeti në punë, obligimet e punëdhënësit dhe të punësuarit

Published

on

Si rrjedhojë, Punëdhënësi kosovar është përgjegjës për sigurinë dhe shëndetin e të punësuarve të tij.

Duhet që për secilin të punësuar të ketë raport mjekësor që dëshmon aftësitë e tij punuese. Këto kontrollime shëndetësore realizohen në Institucionet e Mjekësisë së Punës, të licencuara nga Ministria e Shëndetësisë (MSH). Të tilla, në vendin tonë janë dy: Instituti i Mjekësisë së Punës në Gjakovë, dhe ai në Obiliq.

Rëndësia e realizimit të kontrollimeve shëndetësore konsiston në atë se secili i punësuar duhet që ta ketë një kronologji të shëndetit të tij, dhe në varësi të rezultateve të marra, bëhet sistemimi i të punësuarit në vendin e punës. Në lidhje me atë se në çfarë afatesh duhet të realizohen këto kontrolle, është i vlefshëm parimi se një vend pune i konstatuar me risk të lartë, duhet që çdo vit të realizoj kontrollimin shëndetësor, ndërsa një vend tjetër i punës, i konstatuar me risk të mesëm, apo të ulët, duhet që çdo tri vite të bëhet kontrollimi.

E gjithë kjo, me qëllimin që të punësuarit të realizojnë të drejtën që të jenë në dijeni për ndikimin që vendi i tyre i punës ka në shëndetin e tyre.

Vlerësimi i riskut – rrezikut për secilin vend pune

Një tjetër obligim i Punëdhënësit është ai që për çdo vend pune duhet që ta ketë të hartuar Aktin e Vlerësimit të Riskut (Risku nënkupton gjasën për me ndodh një lëndim, apo aksident në vendin e punës…). Ky dokument që në menaxhimin e sigurisë dhe shëndetit në punë është një manual veprimi, përpilohet nga persona dhe institucione të specializuara. Akti i Vlerësimit të Riskut përbëhet nga disa etapa – secila prej tyre e rëndësisë së veçantë.

Fillimisht bëhet identifikimi i rreziqeve, dëmtuesve, ngarkesave dhe konstatohet prania e tyre në vendin e punës; pastaj bëhet konstatimi i mundësisë dhe pasojës për dhe ndaj rrezikut, krejt në fund rekomandohen masa për ngritjen e nivelit të sigurisë dhe shëndetit në punë, përkitazi me të gjetjet që dalin nga vlerësimi i riskut.

Me miratimin e këtij dokumenti, Punëdhënësi obligohet që t`i njoftoj të punësuarit në lidhje me atë që është e dokumentuar – pra me rreziqet, dëmtuesit, ngarkesat. Krahas njoftimit, i njëjti është i obliguar që masat mbrojtëse dhe ato parandaluese të paraqitura në Aktin e Vlerësimit të Riskut të implementohen.Përgjegjësitë e të punësuarve për punë të sigurtëLigjvënësi kosovar ka paraparë përgjegjësi edhe për të punësuarit:

“Çdo i punësuar ka përgjegjësi të përkujdeset për sigurinë dhe shëndetin e vet dhe të personave të tjerë në punë, në përputhje me trajnimin dhe udhëzimet që i janë dhënë nga punëdhënësi…“.

Kështu për të gjitha masat mbrojtëse, përfshirë këshillat, njoftimet, të cilat i ka ndërmarrë punëdhënësi, të punësuarit janë të obliguar që t`i zbatojnë. Të punësuarit, gjithashtu kanë për obligim që t’i bartin Pajisjet Personale Mbrojtëse (PPM), dhe Pajisjet Kolektive Mbrojtëse (PKM). Përveç përdorimit të tyre ata obligohen që t’i mirëmbajnë këto pajisje dhe për përdorimin apo jo të tyre ata janë përgjegjës vetë.

Në fund, do të duhet të përçohej mesazhi i qartë se kemi të bëjmë me një nga hallkat më humane të shoqërisë. Siguria dhe shëndeti janë të drejta natyrore për njeriun, si të tilla ato duhet të mbrohen në të gjithë akterët: Punëdhënësit, Profesionistët, Institucionet.Shkruajnë: Naim Bajraktari, Ekspert i Sigurisë dhe shëndetit në punë & Lirik Veselaj, Jurist. Autorët janë të angazhuar në trajnimin e punëdhënësve dhe punëmarrësve për siguri dhe shëndet në punë.

Shkruajnë: Naim Bajraktari, Ekspert i Sigurisë dhe shëndetit në punë & Lirik Veselaj, Jurist. Autorët janë të angazhuar në trajnimin e punëdhënësve dhe punëmarrësve për siguri dhe shëndet në punë.

Continue Reading

Op/Ed

Vrulli i ndërtimit në Tiranë: progres apo spastrim?

Published

on

Planet më të vogla pasuese të “Tirana 2030” të quajtura PDV – Plane të Detyruara Vendore, ndryshe masterplane – ndërhyjnë drastikisht në realitetin urban të këtyre zonave duke fshirë komunitetet ekzistuese. Aplikimi i planeve në zonën e “5 Majit” dhe në Kombinat po bëhet shpejt dhe dhunshëm duke shfrytëzuar edhe urgjencën e strehimit të banorëve të ngelur të pastrehë nga termeti. Me moton Churchilliane “asnjëherë mos e lër një krizë të të shkojë dëm” udhëheqja po e shfrytëzon rindërtimin nga tërmeti si mundësi për të ndërhyrë shpejt, duke kapërcyer gjithë hallkat që parashikon një procedurë e ligjshme e e logjikshme, përfshirë këtu edhe diskutimin publik.

Zhvillimi i këtyre planeve u është besuar përsëri dy stararkitektëve italianë të afërt me Ramën. Stefano Boeri, përpilues i planit të përgjithshëm “Tirana 2030”, e ka dizajnuar edhe masterplanin për zonën e “5 Majit”. Këtë zonë ai e riemëron nga zona e Bregut të Lumit, siç njihet gjerësisht, në “Tirana Riverside”.

***

Masterplani parasheh prishje masive dhe rindërtim të pothuajse gjithë lagjes. Prishjet kanë filluar. Një grup banorësh në zonën residenciale janë organizuar duke çuar çështjet në gjykatë dhe duke fituar disa prej këtyre çështjeve të hapura.

Ndërkohë, prishje masive po bëhen edhe në objektet ish-industriale, ku prej gati tri dekadash janë vendosur qindra familje të ardhura kryesisht nga veriu i Shqipërisë. Ata janë konsideruar gjithë këto vite si zaptues. Banorët tregojnë se si fillimisht strukturat gjigande u shërbyen si strehë për të futur kokën, po iu desh shumë kohë të bëheshin të banueshme.

***

Zonat e vetë-ndërtuara kanë një shtrirje të tillë në territor që nuk mund të injorohet më. Në gjenezën e tyre janë formëzuar jashtë logjikës së shtetit dhe tregut. Futja e shtetit duke përdorur instrumentat e disiplinës së arkitekturës bie natyrshëm ndesh me karakterin autonom të këtyre zonave. Arkitektura, në evolucionin e saj deri më sot, njihet si një disiplinë eurocentriste, higjenizuese dhe është në fazat e para të vënies në dyshim të metodave të saj dominuese në territor, pavarësisht që shqetësimin për karakterin determinist të saj e kanë ngritur shumë autorë nga brenda dhe jashtë disiplinës duke reflektuar efektet e modernizmit.

Lind nevoja që arkitektura të bashkëpunojë me disiplina të tjera si antropologjia, sociologjia, gjeografia urbane për të kuptuar kulturën e vendit ku ndërhyn. Nëse, siç po e shohim, modeli i pallatizimit është e vetmja formë zhvillimi që riterritorializon vrullshëm Tiranën, atëherë e kemi humbur shansin për një qytet divers.

Sociologia amerikane Sharon Zukin vë në pah tendencën e shkollës bashkëkohore të dizajnit urban dhe arkitekturës për të projektuar kryesisht për klasën e mesme të lartë, atë që shërben si nxitëse e gentrifikimit, që është në gjendje të paguajë në treg për banesën. Kritika që ajo bën ndaj këtij fenomeni është që arkitektura përqendrohet vetëm tek një mënyrë jetese duke prodhuar një lloj dizajni universal e homogjenizues, duke rezultuar në një sterilizim të formave të tjera të krijimit të hapësirave.

Në këtë kuptim, një udhëheqje që pretendon të jetë e majtë do duhej të ishte, në mos krenare, të paktën më empatike për karakterin popullor e komunitar të zonave të krijuara nga vetë njerëzit në komunitet, duke i vlerësuar për atë që janë, e jo duke i asgjësuar dhunshëm, aq më pak duke riprodhuar e përforcuar stigmën që ekziston ndaj tyre. Shteti i pas viteve të ‘90-ta, në fillim anarkik e më pas i korruptuar, sot shfaqet si armiku që u kërcënon banorëve ekzistencën, që i sulmon e i zvogëlon në kapacitetet e tyre.

Për një fëmijë që sheh prindin të pashpresë nën dhunë shtetërore është një dramë shumë e fortë për t’u procesuar. Ai ka mësuar tashmë që shteti dhe polici janë armiku. Është rritur duke parë se si streha merrte formë vit pas viti, si të gjithë familjarët përfshirë vetë ai, ishin të angazhuar në një formë a në një tjetër për ta lartësuar shtëpinë, për ta mirëmbajtur, me shpresën edhe për ta legalizuar.

Kurajo e krenari lexohet në gjithë qenien e nanës Lizë në ditët e saj më të vështira kur e nxorrën nën qiell të hapur. Rezistencë e guxim tek gratë e “5 Maji” të lidhura krah për krah përballë policisë e buldozerëve. Mijëra zemra ngriti peshë e i bëri bashkë rezistenca për mbrojtjen e teatrit. Kjo është Tirana që i reziston dhunës e kulturës së dominimit, por jo progresit. Ky i fundit nuk mund të vijë kështu.

Progresi vjen së pari nga politika të pranimit e kuptimit të tjetrit, nga ndërtimi i një kulture komunikimi, empatie e fryme negocimi.

Por ata nxitojnë. Nuk kanë kohë për të humbur.

Ky artikull është shkruar nga nga Dorina Pllumbi dhe është publikuar në Kosovotwopointzero.com.

Artikulli është prodhuar me mbështetjen financiare të “Trusti Ballkanik për Demokracinë“, projekt i Fondit Gjerman Marshall të Shteteve të Bashkuara dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme të Norvegjisë. Opinionet e shprehura në këtë artikull nuk paraqesin domosdoshmërisht ato të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Norvegjisë,Trustit Ballkanik për Demokraci, Fondit Gjerman Marshall të Shteteve të Bashkuara, apo partnerëve./Media Ndërtimi.

Continue Reading

Trending